iOS từng bị không ít người dùng cáo buộc là nguyên nhân khiến iPhone đời cũ hoạt động chậm hơn sau mỗi lần cập nhật. Nghi ngờ này lên đến đỉnh điểm vào năm 2017 khi Apple thừa nhận đã áp dụng cơ chế giới hạn hiệu năng trên một số thiết bị có pin xuống cấp, làm bùng nổ vụ bê bối "Throttlegate" và kéo theo hàng loạt vụ kiện trị giá hàng trăm triệu USD.
Vậy Apple có thực sự cố tình làm chậm iPhone cũ để buộc người dùng mua máy mới, hay đây chỉ là hệ quả của pin xuống cấp và những giới hạn kỹ thuật của phần cứng?
Khoảng cuối năm 2016, nhiều người dùng iPhone 6, iPhone 6 Plus, iPhone 6s, iPhone 6s Plus và iPhone SE liên tục phản ánh rằng thiết bị thường xuyên tự tắt nguồn mặc dù pin vẫn còn từ 20 đến 40%.
Ban đầu, hiện tượng này được cho là lỗi phần cứng hoặc pin bị chai sau nhiều năm sử dụng. Tuy nhiên, số lượng người gặp tình trạng tương tự ngày càng tăng, khiến cộng đồng công nghệ đặt câu hỏi liệu nguyên nhân có đến từ các bản cập nhật iOS mới hay không.
 |
| Nhiều người dùng trong các dòng iPhone 6 series và iPhone SE gặp tình trạng tự tắt nguồn dù pin vẫn còn vào cuối những năm 2016 |
Đầu năm 2017, Apple phát hành iOS 10.2.1 với ghi chú khá ngắn gọn rằng bản cập nhật giúp giảm tình trạng thiết bị tắt nguồn ngoài ý muốn. Sau đó, iOS 11.2 tiếp tục mở rộng cơ chế này sang nhiều mẫu iPhone khác. Điều mà người dùng chưa hề biết là bên trong các bản cập nhật này có một tính năng mới nhằm quản lý hiệu năng của thiết bị.
Apple bổ sung cơ chế gọi là Performance Management (Quản lý hiệu năng). Khi hệ thống phát hiện pin lithium-ion đã xuống cấp và không còn đủ khả năng cung cấp dòng điện lớn trong thời gian ngắn, iPhone sẽ tự động giảm hiệu năng của bộ xử lý để hạn chế hiện tượng sụt áp.
 |
| Apple bổ sung cơ chế Performance Management (Quản lý hiệu năng) để khắc phục tình trạng |
Nói cách khác, thay vì để máy đột ngột tắt nguồn khi chạy tác vụ nặng, hệ thống sẽ giảm tốc độ xử lý nhằm duy trì sự ổn định. Về mặt kỹ thuật, đây là giải pháp hoàn toàn có cơ sở. Tuy nhiên, điều khiến người dùng bức xúc là Apple không hề thông báo rõ ràng về sự thay đổi này.
Không có cảnh báo, không có lựa chọn bật hoặc tắt và cũng không giải thích rằng nguyên nhân chủ yếu nằm ở viên pin đã lão hóa. Hậu quả là nhiều người cho rằng chiếc iPhone của mình đã quá cũ và quyết định mua máy mới thay vì chỉ cần thay pin.
Cuối năm 2017, John Poole, nhà sáng lập Geekbench, công bố dữ liệu hiệu năng của hàng nghìn chiếc iPhone. Các kết quả cho thấy sau khi cập nhật iOS, nhiều thiết bị đạt điểm hiệu năng thấp hơn đáng kể. Tuy nhiên, khi thay pin mới, hiệu năng của chúng gần như trở lại mức ban đầu.
Cùng thời điểm, hàng loạt người dùng Reddit chia sẻ trải nghiệm tương tự. Nhiều người cho biết chiếc iPhone vốn hoạt động rất chậm bỗng trở nên nhanh hơn rõ rệt sau khi thay pin. Những bằng chứng này nhanh chóng lan truyền trên toàn thế giới và buộc Apple phải đưa ra lời giải thích chính thức.
Ngày 20/12/2017, Apple xác nhận họ đã triển khai cơ chế giảm hiệu năng trên các thiết bị có pin xuống cấp nhằm hạn chế hiện tượng tắt nguồn đột ngột. Theo Apple, mục tiêu của tính năng này là kéo dài thời gian sử dụng thiết bị và mang lại trải nghiệm ổn định hơn, chứ không nhằm rút ngắn tuổi thọ sản phẩm hay ép khách hàng mua iPhone mới. Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng vấn đề lớn nhất không nằm ở giải pháp kỹ thuật mà ở việc Apple triển khai nó mà không minh bạch với người dùng.
Sau khi Apple xác nhận sự việc, nhiều vụ kiện tập thể được khởi động tại Mỹ, Canada, châu Âu và nhiều quốc gia khác. Năm 2020, Apple đồng ý dàn xếp vụ kiện tập thể tại Mỹ với tổng giá trị khoảng 500 triệu USD. Mỗi người dùng đủ điều kiện nhận khoản bồi thường dao động từ khoảng 25 đến hơn 90 USD tùy từng trường hợp.
 |
| Apple đã đối mặt với hành loạt vụ kiện sau khi thừa nhận triển khai cơ chế giảm hiệu năng |
Ngoài ra, Apple cũng đồng ý chi 113 triệu USD để giải quyết các cuộc điều tra của nhiều bang tại Mỹ liên quan đến việc thiếu minh bạch trong quản lý hiệu năng. Ở Pháp, Apple bị phạt 25 triệu euro vì không thông báo đầy đủ cho người dùng về cơ chế này.
Tại Ý và một số quốc gia khác, công ty cũng phải đối mặt với các cuộc điều tra và án phạt tương tự. Đây được xem là một trong những vụ việc pháp lý lớn nhất liên quan đến quyền lợi người tiêu dùng trong ngành công nghệ.
Sau cuộc khủng hoảng, Apple bổ sung mục Tình trạng pin trong phần Cài đặt để người dùng theo dõi dung lượng tối đa cũng như khả năng cung cấp hiệu năng của pin. Nếu hệ thống kích hoạt chế độ quản lý hiệu năng, người dùng sẽ được thông báo.
Trên một số mẫu iPhone, Apple cũng cho phép vô hiệu hóa tính năng này nếu muốn, mặc dù hãng cảnh báo thiết bị có thể tiếp tục gặp hiện tượng tắt nguồn bất ngờ. Apple đồng thời triển khai chương trình thay pin với giá ưu đãi trong năm 2018, giúp hàng triệu người dùng khôi phục hiệu năng thiết bị mà không cần mua điện thoại mới.
Những năm gần đây, các phiên bản iOS cũng được tối ưu tốt hơn cho nhiều thế hệ iPhone, đồng thời Apple minh bạch hơn về các thay đổi liên quan đến pin và hiệu năng.
Trong phần lớn trường hợp, câu trả lời vẫn là có. Các bản cập nhật iOS không chỉ bổ sung tính năng mới mà còn vá lỗ hổng bảo mật, sửa lỗi hệ thống và cải thiện khả năng tương thích với ứng dụng. Tuy nhiên, trước khi nâng cấp, người dùng nên kiểm tra tình trạng pin.
Nếu dung lượng tối đa còn dưới khoảng 80% hoặc thiết bị thường xuyên nóng máy, sập nguồn hoặc tụt pin nhanh, việc thay pin sẽ mang lại hiệu quả rõ rệt hơn nhiều. Đối với các mẫu iPhone đã ra mắt từ nhiều năm trước, hiệu năng sau khi cập nhật còn phụ thuộc vào giới hạn của bộ xử lý, bộ nhớ RAM và khả năng tối ưu của từng phiên bản iOS.
 |
| Người dùng nên cập nhật iOS nhưng cần kiểm tra tình trạng pin điện thoại |
Nhìn lại toàn bộ vụ việc, có thể thấy Throttlegate không phải là bằng chứng cho thấy Apple cố tình phá hỏng iPhone cũ. Giải pháp giới hạn hiệu năng để tránh sập nguồn có cơ sở kỹ thuật rõ ràng và được nhiều chuyên gia đánh giá là hợp lý. Tuy nhiên, việc không thông báo đầy đủ cho người dùng đã khiến Apple đánh mất niềm tin của hàng triệu khách hàng trên toàn thế giới.
Trong ngành công nghệ, minh bạch đôi khi quan trọng không kém bản thân công nghệ. Đến nay, chưa có bằng chứng cho thấy Apple cố tình làm chậm mọi chiếc iPhone cũ chỉ để thúc đẩy doanh số bán máy mới. Điều từng xảy ra trong vụ Throttlegate là cơ chế quản lý hiệu năng được kích hoạt trên những thiết bị có pin đã xuống cấp nhằm hạn chế tình trạng tắt nguồn ngoài ý muốn.
Sai lầm lớn nhất của Apple nằm ở cách truyền đạt với người dùng. Nếu ngay từ đầu công ty công khai cơ chế này và cho phép khách hàng tự lựa chọn, rất có thể đã không xảy ra cuộc khủng hoảng truyền thông và pháp lý kéo dài nhiều năm.
Đối với người dùng, trước khi nghĩ đến việc thay điện thoại mới, hãy kiểm tra tình trạng pin của thiết bị. Trong nhiều trường hợp, chỉ cần thay một viên pin mới là chiếc iPhone có thể hoạt động ổn định và mượt mà thêm nhiều năm nữa.
