Đông Nam Á trước cuộc đua AI Mỹ - Trung: Không chọn phe, chọn tương lai

Các chuyên gia tại hội thảo cho biết tại hội nghị East Tech West ở Bangkok, Thái Lan cho rằng Đông Nam Á không nên chọn đứng về bên nào trong cuộc đua công nghệ giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc. Ảnh: Getty.

Quan điểm này được đưa ra tại Hội nghị công nghệ East Tech West 2025 do CNBC tổ chức tại Bangkok, Thái Lan, vào ngày 27 tháng 6 vừa qua.

Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc lan sang lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), các chuyên gia quốc tế khuyến nghị Đông Nam Á nên giữ lập trường trung lập, tận dụng thế mạnh của cả hai bên thay vì buộc phải chọn phe.

“Sẽ là tiêu cực nếu khu vực buộc phải đứng về một bên”, ông Julian Gorman, Giám đốc khu vực châu Á – Thái Bình Dương của tổ chức GSMA, cảnh báo. “Đông Nam Á phụ thuộc rất nhiều vào cả Trung Quốc lẫn Hoa Kỳ, và sẽ rất khó để chỉ đi theo một hướng.”

Gorman nhấn mạnh điều quan trọng là khu vực cần tránh sự phân mảnh công nghệ, hướng tới các tiêu chuẩn chung, và sử dụng công nghệ một cách vượt lên trên các yếu tố chính trị.

Cuộc đua AI toàn cầu đang tăng nhiệt khi cả hai siêu cường thúc đẩy sự hiện diện tại các thị trường mới, trong đó Đông Nam Á là khu vực đặc biệt quan trọng nhờ dân số trẻ, chi phí thấp và nhu cầu số hóa cao.

Theo ông George Chen, Giám đốc điều hành của The Asia Group, các mô hình AI của Mỹ như Google Gemini hay Microsoft Azure AI vẫn chiếm ưu thế, nhưng sự nổi lên của DeepSeek, mô hình mã nguồn mở đến từ Trung Quốc đang thay đổi cục diện tại Đông Nam Á nhờ chi phí thấp và khả năng tùy chỉnh cao.

“Mã nguồn mở là vũ khí chiến lược của Trung Quốc, cho phép các quốc gia đang phát triển tùy biến và xây dựng hệ sinh thái AI riêng của họ”, Chen nhận định.

Ở chiều ngược lại, Hoa Kỳ vẫn chiếm ưu thế về phần cứng, đặc biệt là chip xử lý AI của Nvidia, công nghệ cốt lõi để huấn luyện mô hình lớn. Mặc dù Mỹ hạn chế xuất khẩu chip sang Trung Quốc, Đông Nam Á vẫn được tiếp cận với công nghệ này, điều mà các chuyên gia khuyến khích nên tiếp tục khai thác.

Chen dự báo: “Trong 10 năm tới, Trung Quốc có thể phát triển được các dòng chip cạnh tranh với Nvidia, rẻ hơn và phổ biến hơn. Khi đó, cán cân quyền lực có thể dịch chuyển.”

Cả Gorman và Chen đều đồng ý rằng Đông Nam Á đã quen với việc cân bằng giữa các cường quốc – từ lĩnh vực viễn thông, mạng 5G cho đến sản xuất phần cứng. Điều cần làm hiện nay là tăng cường năng lực nội sinh, không để bị cuốn vào cuộc chiến cạnh tranh mà không mang lại lợi ích thiết thực.

Chen gợi ý rằng khu vực nên tập trung vào việc ứng dụng AI vào đời sống, dịch vụ và công nghiệp thực tiễn, thay vì chỉ chạy đua về công nghệ lõi. “Bạn không cần có mô hình mạnh nhất, chỉ cần có cách ứng dụng thông minh nhất.”

Nhân khẩu học trẻ, chi phí nghiên cứu phát triển thấp, cùng với hệ sinh thái số đang mở rộng là những lợi thế giúp Đông Nam Á trở thành “vùng trũng tiềm năng” của AI toàn cầu.

Malaysia, với sự phát triển mạnh mẽ của các trung tâm dữ liệu AI tại Johor, là một ví dụ điển hình về khả năng bắt nhịp làn sóng mới mà không cần chọn phe.

Không chỉ dừng ở vị thế “người chơi”, các chuyên gia còn cho rằng Đông Nam Á có thể trở thành người điều phối, nơi các cường quốc có thể đối thoại về quản trị AI một cách có trách nhiệm và trung lập.

Gorman dẫn ví dụ từ Khung trách nhiệm chung của Singapore trong việc xử lý lừa đảo xuyên quốc gia như một mô hình quản trị có thể nhân rộng.

Trong khi EU đã ban hành Đạo luật AI đầu tiên trên thế giới, thì Mỹ và phần lớn ASEAN vẫn chưa xây dựng các quy định rõ ràng, để lại khoảng trống cho sự phối hợp khu vực.

“Để có tiếng nói trong tương lai AI toàn cầu, Đông Nam Á cần cùng nhau xây dựng khung pháp lý thống nhất, từ đó tham gia bàn đàm phán toàn cầu một cách bình đẳng”, ông Chen khuyến nghị.

Thông điệp được các chuyên gia tại East Tech West nhấn mạnh là rõ ràng: Không cần chọn phe, hãy chọn chiến lược thông minh. Trong một thế giới công nghệ đang phân cực mạnh mẽ, trung lập không phải là yếu ớt, mà là một cách để duy trì không gian sáng tạo, tự chủ và khai thác tối đa lợi ích kinh tế.