Kinh tế số - động lực tăng trưởng mới của TP.HCM

Với tốc độ tăng trưởng trung bình 20%/năm, kinh tế số được xem là chìa khóa giúp TP.HCM tăng trưởng 2 con số. Để mô hình này phát triển, TP.HCM cần sớm tháo gỡ 2 điểm nghẽn lớn.

Kinh tế số – động lực tăng trưởng mới

Mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 10% trong giai đoạn 2026–2030 là tham vọng lớn, nhất là khi năm 2025 dự kiến chỉ đạt khoảng 8,3%. Trong điều kiện quỹ đất, năng lượng và hạ tầng đô thị ngày càng hạn hẹp, TP.HCM không thể tiếp tục mở rộng theo chiều rộng.

Thay vào đó, thành phố buộc phải chuyển sang tăng trưởng theo chiều sâu, dựa trên việc nâng cao năng suất và giá trị gia tăng thông qua kinh tế số – lĩnh vực đang tăng trưởng nhanh gấp ba lần GDP chung.

Chiến lược “hạ tầng kép” và tái định vị chuỗi giá trị

Theo các chuyên gia, quá trình chuyển dịch mô hình kinh tế số của TP.HCM cần tập trung vào chiến lược “hạ tầng kép” và tái định vị chuỗi giá trị dựa trên ba trụ cột then chốt.

Thứ nhất, chuyển từ “gia công” sang “thiết kế và sáng tạo”: Thay vì cạnh tranh thu hút các nhà máy lắp ráp thâm dụng đất đai và năng lượng, TP.HCM nên tập trung vào các khâu có giá trị gia tăng cao hơn như thiết kế, đóng gói và thử nghiệm trong ngành bán dẫn – vi mạch.

Việc sở hữu Khu Công nghệ cao và Trung tâm Điện tử – Vi mạch bán dẫn tạo điều kiện để thành phố phát triển các sản phẩm “Make in Vietnam” phục vụ đô thị thông minh, IoT, quan trắc môi trường và y tế. Nắm giữ khâu thiết kế đồng nghĩa với việc giữ lại giá trị gia tăng, thay vì để “chảy” ra nước ngoài.

Thứ hai, phát triển “hạ tầng kép” công nghệ và con người: Một nền kinh tế số bền vững không chỉ cần 5G hay trung tâm dữ liệu, mà cần một “hệ điều hành xã hội” tương thích. Nghiên cứu của Viện Phát triển kinh tế số Việt Nam (VIDE) chỉ ra rằng điểm nghẽn lớn nhất không nằm ở công nghệ, mà ở văn hóa tuân thủ và tư duy số.

Chuyển đổi số phải bắt đầu từ việc chuẩn hóa dữ liệu, quy trình trong doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực SME, để họ có thể tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu thông qua các nền tảng số minh bạch.

Thứ ba, số hóa toàn diện logistics và cảng biển: Với siêu dự án Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ và hệ thống cảng hiện hữu, TP.HCM cần ứng dụng AI và blockchain trong quản lý vận hành, biến logistics thành ngành dịch vụ giá trị gia tăng cao. Thực tiễn từ mô hình e-port và AI của Tân Cảng Sài Gòn cho thấy hiệu quả rõ rệt trong giảm chi phí và thời gian chờ đợi – yếu tố sống còn với hàng xuất khẩu.

Cần đẩy nhanh triển khai cơ chế sandbox trong khoa học công nghệ Việt Nam Nghị quyết 57-NQ/TW đẩy nhanh cơ chế sandbox, cho phép thí điểm công nghệ mới, gỡ rào cản thể chế, thúc đẩy khoa học công ...

Hai điểm nghẽn lớn: đô thị và thể chế

Dù có nhiều tiềm năng, kinh tế số TP.HCM vẫn bị kìm hãm bởi hai điểm nghẽn chính.

Một là hạ tầng đô thị quá tải. Mô hình “đô thị nén” với kẹt xe, ngập nước và ô nhiễm đang làm tăng chi phí vận hành, cản trở sự lưu thông hàng hóa và con người – nền tảng của thương mại điện tử và dịch vụ số.

Hai là điểm nghẽn thể chế và tâm lý “sợ sai”. Trong khi công nghệ thay đổi từng giờ, khung pháp lý lại thay đổi theo chu kỳ nhiều năm. Các lĩnh vực mới như tài sản số, dữ liệu xuyên biên giới hay AI vẫn thiếu hành lang pháp lý rõ ràng, khiến nhà đầu tư công nghệ e ngại rủi ro.

Bên cạnh đó, tình trạng chậm giải ngân đầu tư công – trong bối cảnh TP.HCM cần khơi thông hơn 804.000 tỉ đồng vốn – đang làm tắc “vốn mồi”, kéo lùi cả đầu tư tư nhân và hạ tầng số.

Nghị quyết 98 – “cơ hội kim cương” để phá vỡ điểm nghẽn

Nghị quyết 98 được xem là “cơ hội kim cương” để TP.HCM tạo đột phá về thể chế. Việc triển khai Sandbox cho các lĩnh vực công nghệ mới, tài chính và tài sản số - đặc biệt trong định hướng xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế – giúp giảm nỗi lo pháp lý và khuyến khích đổi mới sáng tạo.

Để tận dụng hiệu quả Nghị quyết 98, các chuyên gia cho rằng TP.HCM cần tập trung vào ba đột phá: đẩy nhanh thời gian Sandbox, mở dữ liệu theo hướng kiến tạo và bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm. Chỉ khi đó, kinh tế số mới thực sự trở thành động lực tăng trưởng bền vững, đưa TP.HCM đi trước cả nước một nhịp.