Ngày 1/7/2026, Luật Chuyển đổi số 2025 và Luật Công nghệ cao 2025 cùng có hiệu lực, tạo hành lang mới cho toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp số Việt Nam. Lần đầu tiên, pháp luật điều chỉnh toàn diện quá trình chuyển đổi số của cơ quan nhà nước, tổ chức, doanh nghiệp và người dân, đồng thời luật hóa các khái niệm công nghệ chiến lược, công nghệ lõi và doanh nghiệp công nghệ chiến lược.
Điểm tựa tài chính đi kèm khá rõ. Nhà nước bảo đảm chi hằng năm tối thiểu 1% tổng chi ngân sách cho chuyển đổi số, nằm trong mức tối thiểu 3% ngân sách dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Nghị quyết 57-NQ/TW đặt mục tiêu kinh tế số chiếm tối thiểu 30% GDP vào năm 2030 và hướng tới 50% vào năm 2045.
Hành lang mới mở ra cơ hội, song sức bật thực sự của doanh nghiệp số phụ thuộc vào ba trụ cột vận hành đồng bộ. Đó là năng lực kết nối và sáng tạo trong hệ sinh thái, dòng vốn cho khởi nghiệp công nghệ và chất lượng của nguồn nhân lực số. Ba trụ cột gắn với ba mảng nội dung cốt lõi mà cộng đồng doanh nghiệp số quan tâm trong năm 2026.
 |
| Doanh nghiệp số Việt Nam ứng dụng công nghệ trong hành lang pháp lý mới 2026 |
Luật Chuyển đổi số yêu cầu các hệ thống số bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, liên thông, có khả năng kết nối và chia sẻ dữ liệu theo Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số. Yêu cầu liên thông dữ liệu chạm đúng điểm nghẽn lâu nay của nhiều doanh nghiệp, khi dữ liệu phân tán và nền tảng thiếu kết nối làm chậm quá trình số hóa.
Luật Công nghệ cao 2025 bãi bỏ giấy chứng nhận doanh nghiệp công nghệ cao và chuyển sang cơ chế tự đánh giá theo tiêu chí, giúp giảm thủ tục hành chính. Doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 1 được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 4 năm, giảm 50% trong 9 năm và áp dụng thuế suất 10% trong 15 năm nếu chi cho nghiên cứu và phát triển tại Việt Nam đạt tối thiểu 1% doanh thu thuần mỗi năm.
Chính quyền địa phương cũng vào cuộc mạnh mẽ. Ngày 18/6/2026, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội ban hành Kế hoạch 232/KH-UBND hỗ trợ chuyển đổi số doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2026-2030, tập trung vào đánh giá mức độ sẵn sàng, tư vấn lộ trình và đào tạo năng lực số. Từ năm 2026, thành phố dự kiến dành khoảng 9.088 tỷ đồng cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Xu hướng công nghệ toàn cầu cho thấy dư địa kết nối còn rộng. Theo dự báo của Gartner, 40% ứng dụng doanh nghiệp sẽ tích hợp tác tử AI chuyên biệt vào cuối năm 2026, tăng từ mức dưới 5% của năm 2025. Khảo sát của Deloitte ghi nhận khu vực châu Á Thái Bình Dương dẫn đầu về triển khai AI vật lý trong sản xuất, logistics và quốc phòng, mở ra hướng số hóa sâu cho các nhà máy trong nước.
Hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam hiện có hơn 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, hơn 200 tổ chức trung gian hỗ trợ và 2 kỳ lân công nghệ. Trên bảng xếp hạng Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu, Việt Nam giữ vị trí trong nhóm các quốc gia có hệ sinh thái năng động của ASEAN.
Dòng vốn dần phục hồi nhưng vẫn thận trọng. Theo Báo cáo Đầu tư Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 2026 do VPCA, NIC và BCG thực hiện, tổng vốn đầu tư mạo hiểm rót vào thị trường đạt 509 triệu USD trong năm 2025, tăng 28% so với 398 triệu USD của năm 2024. Con số này đến từ 103 thương vụ, giảm từ 118 thương vụ của năm trước, cho thấy nhà đầu tư chọn lọc kỹ hơn và ưu tiên các dự án AI.
Nhà nước lần đầu trực tiếp tham gia hệ sinh thái qua công cụ vốn. Nghị định 264/2025/NĐ-CP thiết lập cơ chế cho Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và địa phương. Hà Nội triển khai Quỹ đầu tư mạo hiểm quy mô tối đa 1.200 tỷ đồng, trong đó ngân sách tham gia tối đa 49% để đóng vai trò vốn mồi. Thành phố Hồ Chí Minh hỗ trợ tối đa 800 triệu đồng cho mỗi dự án khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực công nghệ số.
Bộ Khoa học và Công nghệ xác định 11 nhóm công nghệ chiến lược, gồm trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ số và công nghệ xanh, nhằm dẫn dắt dòng vốn vào các lĩnh vực có ý nghĩa tự chủ dài hạn. Mô hình doanh nghiệp một người cũng được thúc đẩy, với mục tiêu hình thành một triệu chủ thể tận dụng nền tảng số để đăng ký và vận hành kinh doanh linh hoạt, minh bạch.
 |
| Tầm nhìn đến 2045, Việt Nam trở thành quốc gia công nghiệp công nghệ số phát triển, là một trong những trung tâm công nghiệp công nghệ số hàng đầu khu vực và trên thế giới. |
Trụ cột nhân lực đang chịu sức ép lớn nhất. Theo Báo cáo Đánh giá mức độ sẵn sàng về AI do UNESCO công bố năm 2025, Việt Nam hiện chỉ có khoảng 5.000 đến 7.000 kỹ sư AI và khoảng 300 chuyên gia trình độ tiến sĩ hoặc sau tiến sĩ. Ngành công nghệ thông tin dự kiến thiếu 150.000 đến 200.000 lao động mỗi năm, trong khi nguồn nhân lực AI mới đáp ứng khoảng một phần mười nhu cầu.
Trở ngại nằm ở chất lượng nhiều hơn số lượng UNESCO nhận định thị trường không thiếu người theo học AI mà thiếu nhân sự có khả năng thực hành và triển khai thực tế. Khảo sát của VietnamWorks cho thấy 73% nhà tuyển dụng gặp khó khi tìm ứng viên đủ kỹ năng số, còn nghiên cứu của Anphabe ghi nhận 46% doanh nghiệp chật vật thu hút nhân tài phù hợp.
Xu hướng khu vực củng cố nhận định trên. Báo cáo Thiếu hụt nhân tài toàn cầu 2026 của ManpowerGroup cho biết 71% doanh nghiệp tại châu Á Thái Bình Dương và Trung Đông khó tuyển dụng, trong đó nhóm kỹ năng phát triển và sử dụng AI thuộc diện khó tuyển nhất. Có tới 95% doanh nghiệp trong khu vực triển khai đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cho người lao động.
Kỳ vọng vào AI đang vượt tốc độ chuẩn bị của tổ chức. Khảo sát của Publicis Sapient cho thấy 73% doanh nghiệp lớn dùng AI thường xuyên, song chỉ 10% xem AI là yếu tố cốt lõi trong vận hành. Google ước tính AI có thể mang lại 79,3 tỷ USD lợi ích cho doanh nghiệp Việt Nam vào năm 2030, tương đương gần 12% GDP, nếu công cụ AI được ứng dụng rộng rãi. Việt Nam đặt mục tiêu một triệu kỹ sư AI, đưa năng lực làm việc cùng AI thành kỹ năng nền cho mọi ngành nghề.
Ba trụ cột kết nối sáng tạo, khởi nghiệp và nhân lực số gắn chặt với nhau trong cùng một chu trình. Hành lang pháp lý mới và các quỹ đầu tư tạo lực kéo ban đầu, song giá trị thực chỉ hình thành khi doanh nghiệp số chuyển từ thử nghiệm sang vận hành ở quy mô lớn và nuôi dưỡng đội ngũ đủ năng lực đồng hành cùng công nghệ. Năm 2026 vì thế trở thành thời điểm để mỗi doanh nghiệp số soi lại mức độ sẵn sàng của chính mình trước hành lang mới.
