Kinh tế tuần hoàn phải trở thành yếu tố 'nội tại' của nền kinh tế

Vừa qua, tại Hà Nội, Trung tâm Hỗ trợ phát triển công nghiệp, Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) đã tổ chức diễn ra Hội thảo "Chiến lược và giải pháp phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất công nghiệp”.

Phát biểu tại Hội thảo, ông Chu Việt Cường - Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Phát triển Công nghiệp cho biết, trong bối cảnh thế giới đối mặt với cạn kiệt tài nguyên, biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng, mô hình tăng trưởng tuyến tính truyền thống đang bộc lộ nhiều hạn chế.

Đối với Việt Nam, áp lực chuyển đổi không chỉ đến từ yêu cầu bảo vệ môi trường mà còn từ mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Kinh tế tuần hoàn không còn là một lựa chọn mà đã trở thành con đường tất yếu để duy trì tăng trưởng dài hạn.

Ông Chu Việt Cường - Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Phát triển Công nghiệp phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Duy Anh

Cũng theo ông Chu Việt Cường, Việt Nam đã từng bước xây dựng nền tảng pháp lý cho mô hình kinh tế tuần hoàn. Điều này được định hướng trong Nghị quyết Đại hội XIII, Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021–2030, đến các quy định cụ thể trong Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Nghị định 08/2022/NĐ-CP, khung chính sách cho kinh tế tuần hoàn cơ bản đã được định hình.

Tại Hội thảo, các chuyên gia cho rằng, lộ trình phát triển kinh tế tuần hoàn của Việt Nam sẽ trải qua ba giai đoạn. Giai đoạn đến năm 2025 tập trung hoàn thiện thể chế và triển khai thí điểm, với vai trò chủ đạo của Nhà nước. Từ 2025–2030, trọng tâm chuyển sang phát triển thị trường, đặc biệt là thị trường nguyên liệu tái chế và thị trường carbon, khi khu vực tư nhân đóng vai trò trung tâm. Đến năm 2050, kinh tế tuần hoàn được kỳ vọng trở thành một phần nội tại của nền kinh tế, gắn với mục tiêu phát thải ròng bằng “0”.

PGS. TS. Bùi Quang Tuấn, nguyên Viện trưởng Viện kinh tế Việt Nam, Phó chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật Việt Nam nhận định, kinh tế tuần hoàn là xu thế toàn cầu không thể đảo ngược. Đây không chỉ là thay đổi về môi trường mà là sự chuyển đổi mang tính cấu trúc của toàn bộ nền kinh tế.

Các thị trường lớn như EU đang đi đầu với các công cụ như cơ chế điều chỉnh carbon biên giới (CBAM), tiêu chuẩn ESG hay "hộ chiếu sản phẩm số". Những yêu cầu này buộc doanh nghiệp phải minh bạch về phát thải, nguồn gốc và vòng đời sản phẩm. Song song, các mô hình kinh doanh mới cũng đang hình thành, như "sản phẩm như một dịch vụ", nơi doanh nghiệp không bán sản phẩm mà cung cấp dịch vụ để kiểm soát tốt hơn vòng đời và tái chế.

Quang cảnh hội thảo.

Theo PGS. TS. Bùi Quang Tuấn, đây chính là "cửa sổ chiến lược" để Việt Nam chuyển đổi mô hình tăng trưởng, từ chiều rộng sang chiều sâu. Nếu tận dụng tốt, Việt Nam có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng xanh toàn cầu, phát triển công nghiệp tái chế thành ngành chiến lược và tạo ra các vật liệu mới.

Ông Đặng Huy Đông - Chủ tịch Hiệp hội Chuyển đổi Xanh Việt Nam (VGA), nhấn mạnh chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn tự nguyện, mà là điều kiện bắt buộc để hàng hóa Việt Nam duy trì “cuốn hộ chiếu có visa” ra thị trường thế giới.

Việt Nam với đặc thù nền kinh tế có độ mở lớn, kim ngạch xuất nhập khẩu có thời điểm gần gấp đôi GDP, việc đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu – nơi hơn 80% là hàng công nghiệp – đặt ra thách thức lớn cho toàn bộ hệ thống, từ quản lý nhà nước đến doanh nghiệp và khoa học công nghệ. Nếu thực hiện hiệu quả, chuyển đổi xanh có thể đóng góp trên 1% GDP, cùng với chuyển đổi số tạo thành “chuyển đổi kép”, mở ra khả năng đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong dài hạn.

Trong nền kinh tế tuần hoàn, lĩnh vực tái chế, tái sử dụng chất thải và phát triển ngành công nghiệp môi trường có mối quan hệ rất chặt chẽ, hai chiều và mang tính thúc đẩy lẫn nhau. Theo nhận định của bà Nguyễn Thanh Phương - Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp (Bộ Công Thương), đây chính là động lực quan trọng để phát triển công nghiệp môi trường thành một ngành kinh tế mới để có thể đáp ứng mục tiêu tăng trưởng kinh tế “hai con số” (từ 10%/năm trở lên) giai đoạn 2026-2030 theo định hướng của Đảng và Chính phủ và bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên đang ngày càng cạn kiệt theo định hướng phát triển bền vững.