Ngày 5/6, tại Nghệ An, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam phối hợp với Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh tổ chức Hội thảo khoa học “Văn hóa biển - Kết nối qua các trưng bày bảo tàng”.
Đây là hoạt động hưởng ứng Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026, đồng thời là diễn đàn học thuật nhằm trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm trong nghiên cứu, bảo tồn, diễn giải và phát huy các giá trị văn hóa biển thông qua hoạt động bảo tàng.
 |
| PGS.TS. Lê Hải Đăng, Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam phát biểu đề dẫn tại hội thảo. |
Phát biểu tại hội thảo, ông Bùi Công Vinh, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Nghệ An nhấn mạnh “Văn hóa biển chính là sợi dây kết nối và là nền tảng quan trọng trong đời sống của cư dân. Do đó, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa biển thông qua các hoạt động trưng bày và số hóa đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Hội thảo lần này có ý nghĩa thiết thực, góp phần tập hợp các ý kiến chuyên gia nhằm nâng cao nhận thức và đề xuất các giải pháp chiến lược cho tương lai”.
Trong báo cáo đề dẫn, PGS.TS. Lê Hải Đăng, Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam cho biết: “Hội thảo được tổ chức trong bối cảnh đặc biệt gắn liền với Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam, Hội thảo mang ý nghĩa kết nối sâu sắc giữa nghiên cứu khoa học với các hoạt động giáo dục của bảo tàng. Qua đó, khẳng định bảo tàng không chỉ là một không gian học thuật thuần túy, mà còn là nơi quá khứ được đặt trong sự đối thoại và trải nghiệm sống động với hiện tại”.
Hội thảo được tổ chức thành hai phiên chuyên đề. Phiên thứ nhất tập trung thảo luận các vấn đề lý luận, thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế về văn hóa biển. Các tham luận đã đề cập đến vai trò của văn hóa biển trong tiến trình hình thành và phát triển quốc gia, vấn đề xây dựng các không gian trưng bày chuyên đề về biển đảo, phát huy giá trị tư liệu về chủ quyền quốc gia đối với Hoàng Sa, Trường Sa cũng như những kinh nghiệm đổi mới trưng bày từ các bảo tàng quốc tế.
 |
| Quang cảnh hội thảo. |
Phiên thứ hai tập trung vào chủ đề chuyển đổi số và định hướng bảo tồn, phát triển văn hóa biển trong bối cảnh mới. Các tham luận đã phân tích thực trạng ứng dụng công nghệ số trong hoạt động bảo tàng, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp như số hóa hiện vật, xây dựng không gian trải nghiệm tương tác, ứng dụng thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), phát triển bảo tàng số và hệ sinh thái dữ liệu dùng chung.
Bên cạnh các tham luận chuyên đề, phiên thảo luận đã ghi nhận nhiều ý kiến trao đổi sâu sắc từ các nhà khoa học, cán bộ quản lý văn hóa, giáo viên và đại diện cộng đồng địa phương.
Các đại biểu thống nhất cho rằng trong bối cảnh bảo tàng học đương đại, bảo tàng cần chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa trên trưng bày hiện vật sang mô hình diễn giải di sản thông qua những câu chuyện gắn với con người và cộng đồng.
Theo đó, ký ức cộng đồng, tri thức dân gian, tín ngưỡng, tập quán và sinh kế của cư dân ven biển cần được xem là những nguồn tư liệu và nguồn lực quan trọng để xây dựng các trưng bày mang tính tương tác, đa chiều và giàu sức sống.
 |
PGS.TS. Lâm Bá Nam, Chủ tịch Hội Dân tộc học và Nhân học Việt Nam phát biểu tại hội thảo. |
Nhiều đề xuất cũng được đưa ra nhằm nâng cao hiệu quả bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa biển, trong đó nhấn mạnh việc đẩy mạnh nghiên cứu chuyên sâu, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, tăng cường liên kết giữa các bảo tàng trung ương và địa phương, đồng thời phát huy vai trò của bảo tàng như một không gian giáo dục di sản, góp phần bồi đắp nhận thức, tình yêu quê hương, đất nước và ý thức trách nhiệm đối với biển đảo cho thế hệ trẻ.
Phát biểu tổng kết Hội thảo, PGS.TS. Lâm Bá Nam, Chủ tịch Hội Dân tộc học và Nhân học Việt Nam đánh giá cao chất lượng các tham luận và những trao đổi học thuật tại Hội thảo. Ông khẳng định văn hóa biển có vị trí đặc biệt quan trọng trong tiến trình lịch sử và văn hóa dân tộc Việt Nam; việc nghiên cứu, sưu tầm, bảo tồn và trưng bày các giá trị văn hóa biển cần được thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa thông qua sự liên kết giữa các cơ quan nghiên cứu, bảo tàng, địa phương và cộng đồng.
Hội thảo khoa học “Văn hóa biển - Kết nối qua các trưng bày bảo tàng” đã góp phần làm rõ nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến văn hóa biển Việt Nam, từ hệ tri thức dân gian, di sản văn hóa, ký ức cộng đồng đến vai trò của bảo tàng trong bảo tồn và lan tỏa các giá trị văn hóa biển.Đồng thời, những trao đổi về chuyển đổi số cũng mở ra các hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu, tư liệu hóa, trưng bày và truyền thông di sản, góp phần đưa văn hóa biển đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ trong bối cảnh phát triển bền vững và hội nhập quốc tế.
