Ảnh minh họa.
Các biến tướng của sở hữu chéo đã được chứng kiến, đặc biệt là trong việc sử dụng quan hệ gia đình để tăng sở hữu cổ phần mà không vi phạm quy định về tỷ lệ sở hữu. Ngay cả sau khi các biện pháp như sáp nhập, hợp nhất, thoái vốn được triển khai để giải quyết vấn đề này, các doanh nghiệp và cổ đông lớn vẫn tìm cách tinh vi để chi phối quản trị và quyết định cấp tín dụng.
Mặc dù Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã công bố việc cơ bản loại bỏ sở hữu chéo khỏi hệ thống ngân hàng thương mại vào năm 2019, nhưng các biến tướng mới đã xuất hiện. Cụ thể, việc thành lập công ty và sử dụng quan hệ gia đình để gián tiếp tăng sở hữu cổ phần là một ví dụ điển hình. Điều này dẫn đến việc lựa chọn lãnh đạo ngân hàng chỉ mang tính hình thức, trong khi quyền thực sự được chi phối bởi cá nhân điều hành ẩn sau.
Một vấn đề phức tạp khác là việc sử dụng các công cụ tài chính để tạo điều kiện cho sở hữu chéo ngày càng tinh vi hơn. Các doanh nghiệp có thể phát hành trái phiếu để ngân hàng mua lại, sau đó sử dụng tiền từ bán trái phiếu để mua cổ phần ngân hàng, từ đó tăng sở hữu mà không cần phải tiếp xúc trực tiếp với quy định về sở hữu cổ phần.
Vấn đề này đặt ra một thách thức lớn trong việc xử lý sở hữu chéo, đặc biệt là khi các công ty và cá nhân có thể che giấu sự chi phối thực sự thông qua việc thuê người khác đứng tên hoặc lập doanh nghiệp "ma" để vay vốn.
Các chuyên gia và đại biểu Quốc hội đều đề xuất cần phải có những biện pháp cụ thể để xử lý vấn đề này. Một trong những đề xuất là tăng cường minh bạch thông tin của các cá nhân và tổ chức sở hữu cổ đông trong ngân hàng thương mại. Điều này giúp theo dõi và xác định những người thực sự chi phối ngân hàng để ngăn chặn sở hữu chéo và thao túng.
Ngoài ra, cần thiết lập hệ thống kiểm soát trong ngân hàng để nắm rõ các quyết định về cấp tín dụng và đầu tư trái phiếu. Cũng quan trọng là tăng cường vai trò của các cơ quan giám sát và thanh tra, đồng thời lập mô hình giám sát tài chính độc lập để ngăn chặn sở hữu chéo và thao túng.
Mặc dù có những biện pháp như giảm tỷ lệ sở hữu và siết chặt hạn mức cấp tín dụng, nhưng một số đại biểu và chuyên gia cũng đề xuất cần phải giữ nguyên một số quy định hiện hành để tránh tác động đột ngột và không cần thiết đến hoạt động của ngân hàng.
Các nước đã áp dụng một số biện pháp nhằm chống lại việc thao túng và sở hữu chéo trong hệ thống ngân hàng. Dưới đây là một số phương thức và chính sách mà một số quốc gia đã triển khai để ngăn chặn những hiện tượng này cụ thể như:
Minh bạch và báo cáo thông tin
Yêu cầu minh bạch và báo cáo thông tin liên quan đến cổ đông, cổ đông lớn và các quyết định quản lý của ngân hàng.
Cung cấp thông tin chi tiết về các giao dịch cổ phiếu và cổ tức, giúp theo dõi chính xác sở hữu cổ đông.Giới hạn tỷ lệ sở hữu
Xác định giới hạn về tỷ lệ sở hữu của cổ đông cá nhân và tổ chức để ngăn chặn việc chi phối quá mức.
Áp dụng các nguyên tắc về tỷ lệ sở hữu tối đa để giữ cho quyền lực không tập trung ở một số ít người.Quản lý cấp tín dụng
Thiết lập chính sách hạn mức cấp tín dụng và theo dõi chặt chẽ việc cấp tín dụng cho các đối tượng có liên quan.
Kiểm soát chặt chẽ quy trình cấp tín dụng để ngăn chặn việc sử dụng ngân hàng với mục đích cá nhân hoặc thao túng hoạt động kinh doanh.Quy định về sở hữu chéo
Thiết lập và áp dụng các quy định về sở hữu chéo để ngăn chặn việc một ngân hàng chi phối và kiểm soát ngân hàng khác.
Cải thiện và làm rõ các quy tắc về sở hữu chéo để tránh các biến tướng và kỹ thuật lách luật.Thẩm tra và giám sát độc lập
Tăng cường vai trò của các cơ quan giám sát và thanh tra độc lập để kiểm soát chặt chẽ hành vi của ngân hàng.
Đảm bảo sự độc lập trong quá trình thanh tra và giám sát, tránh tình trạng xâm phạm và tác động từ các lực lượng bên ngoài.Pháp lý và hình phạt
Áp dụng các biện pháp pháp lý và hình phạt đối với việc thao túng và sở hữu chéo.
Tăng cường trách nhiệm pháp lý và áp dụng các biện pháp trừng phạt nếu vi phạm các quy tắc và quy định.Tăng cường hệ thống kiểm tra và cân nhắc rủi ro
Phát triển hệ thống kiểm tra nội bộ để đánh giá rủi ro và theo dõi các biến tướng có thể xuất hiện.
Tổ chức kiểm tra và đánh giá thường xuyên để giữ cho hệ thống luôn hiệu quả và phản ứng linh hoạt trước các thách thức mới.Hợp tác quốc tế
Hợp tác với cộng đồng quốc tế và các tổ chức tài chính quốc tế để chia sẻ thông tin và kinh nghiệm.
Tham gia vào các hiệp định và chuẩn mực quốc tế nhằm tăng cường hệ thống quản lý và giám sát.Những biện pháp này, khi được triển khai một cách toàn diện và hiệu quả, có thể giúp ngăn chặn và giảm thiểu tình trạng thao túng và sở hữu chéo trong hệ thống ngân hàng.
