Nghị định 284/2026/NĐ-CP xử phạt nặng hành vi thu thập, mua bán trái phép dữ liệu tài khoản tài sản mã hóa, với mức 150 đến 200 triệu đồng. Văn bản đồng thời quy định nghĩa vụ giao dịch tài sản mã hóa của nhà đầu tư trong nước và nước ngoài.
Nhóm quy định trải ở Điều 9, Điều 10 và Điều 11, bổ trợ cho các chế tài dành cho tổ chức phát hành và nền tảng giao dịch. Trọng tâm là bảo vệ dữ liệu và trật tự giao dịch trên thị trường.
Nghị định phạt 150 đến 200 triệu đồng đối với hành vi thu thập, tàng trữ, trao đổi, mua bán, tặng cho hoặc công khai hóa trái phép dữ liệu, thông tin tài khoản tài sản mã hóa. Đây là mức phạt cao nhất trong hệ thống chế tài của văn bản.
Dữ liệu tài khoản gồm thông tin danh tính, số dư, lịch sử giao dịch và khóa truy cập. Việc rò rỉ hoặc mua bán dữ liệu mở đường cho lừa đảo, chiếm đoạt tài sản và tấn công có chủ đích nhắm vào nhà đầu tư.
Dữ liệu tài khoản tài sản mã hóa mang đặc thù riêng so với dữ liệu ngân hàng truyền thống. Khóa truy cập một khi lộ ra có thể dẫn tới mất tài sản không thể đảo ngược, do giao dịch trên sổ cái phân tán thường không thể thu hồi.
 |
| Các đại biểu tham dự trong Vietnam RWA Summit 2026 với chủ đề "Giải pháp mã hóa tài sản thực và cơ hội đón đầu thị trường tỷ đô". Ảnh: BTC |
Kèm theo phạt tiền, nghị định áp dụng đình chỉ hoạt động giao dịch tài sản mã hóa từ 1 đến 3 tháng đối với hành vi vi phạm. Tổ chức, cá nhân còn buộc nộp lại toàn bộ lợi bất hợp pháp thu được từ việc mua bán dữ liệu.
Số lợi bất hợp pháp từ hành vi mua bán dữ liệu tài khoản được xác định trên cơ sở hợp đồng hoặc thỏa thuận giữa các bên, sau khi trừ thuế và phí phải nộp. Cách xác định giúp thu hồi trọn phần thu lợi từ việc khai thác dữ liệu trái phép.
Quy định gắn với xu hướng bảo vệ dữ liệu cá nhân đang được luật hóa tại Việt Nam. Trên thị trường số, dữ liệu tài khoản là tài sản có giá trị và là mục tiêu của tội phạm mạng, đòi hỏi lớp bảo vệ pháp lý tương xứng.
Cùng với chế tài hành chính, hành vi khai thác dữ liệu nghiêm trọng còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự. Nghị định 284 xử lý phần vi phạm chưa đến mức truy cứu hình sự, tạo lớp răn đe ở tầng hành chính.
Nhà đầu tư trong nước giao dịch tài sản mã hóa không thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ được Bộ Tài chính cấp phép chịu phạt 30 đến 50 triệu đồng. Quy định hướng dòng giao dịch vào các nền tảng hợp pháp, có giám sát.
Trường hợp giao dịch loại tài sản mã hóa chỉ được chào bán, phát hành cho nhà đầu tư nước ngoài, mức phạt với nhà đầu tư trong nước nâng lên 70 đến 100 triệu đồng. Ranh giới giữa hai nhóm nhà đầu tư được phân định rõ trong giai đoạn thí điểm.
Các mức trên áp dụng cho tổ chức. Cá nhân thực hiện cùng hành vi chịu phạt bằng một nửa, tương ứng tối đa 25 triệu đồng với giao dịch ngoài nơi được cấp phép và 50 triệu đồng với giao dịch tài sản chỉ dành cho nhà đầu tư nước ngoài.
Cơ chế phân tách nhà đầu tư trong nước và nước ngoài phản ánh cách tiếp cận thận trọng trong giai đoạn đầu. Chính sách thí điểm giới hạn nhóm được phép giao dịch từng loại tài sản, nhằm kiểm soát dòng vốn và rủi ro khi thị trường mới hình thành.
Cách thiết kế chế tài nhắm tới bảo vệ chính nhà đầu tư trong nước. Giao dịch qua nền tảng được cấp phép đi kèm quy trình xác minh, tách biệt tài sản và giám sát, giảm rủi ro mất tiền trên các sàn không rõ pháp lý.
Việc hướng nhà đầu tư vào nền tảng được cấp phép còn giúp cơ quan quản lý thu thập dữ liệu giao dịch phục vụ giám sát và thu thuế. Giao dịch ngoài luồng vừa rủi ro cho nhà đầu tư, vừa làm mờ bức tranh thị trường.
Nhà đầu tư cá nhân là nhóm dễ tổn thương nhất khi giao dịch trên sàn không rõ pháp lý. Mức phạt bằng một nửa so với tổ chức vẫn đủ nhắc người tham gia lựa chọn nền tảng được cấp phép để bảo vệ tài sản của chính mình.
 |
| Bảo vệ dữ liệu tài khoản tài sản mã hóa theo Nghị định 284/2026/NĐ-CP. Ảnh AI |
Nhà đầu tư nước ngoài vi phạm quy định về mở, đóng, sử dụng tài khoản thanh toán để giao dịch tài sản mã hóa tại Việt Nam chịu phạt 30 đến 50 triệu đồng. Hành vi không bảo đảm hồ sơ trung thực, không kê khai đầy đủ nội dung giao dịch nâng lên 70 đến 100 triệu đồng.
Trách nhiệm của ngân hàng trong dòng vốn xuyên biên giới được quy định chi tiết. Ngân hàng phải ban hành và công khai quy định nội bộ về mở, sử dụng tài khoản chuyên dùng, đồng thời báo cáo tổng hợp tình hình thu chi theo đúng thời hạn.
Ngân hàng nơi nhà đầu tư nước ngoài mở tài khoản chuyên dùng cũng thuộc phạm vi điều chỉnh. Việc không kiểm tra, lưu giữ chứng từ hoặc thực hiện giao dịch sai quy định chịu phạt tới 100 triệu đồng, gắn trách nhiệm của định chế trung gian trong dòng vốn xuyên biên giới.
Nhóm hành vi cản trở thanh tra, kiểm tra chịu phạt 50 đến 150 triệu đồng. Che giấu, sửa chữa chứng từ, dữ liệu điện tử hoặc làm thay đổi tang vật trong khi bị thanh tra thuộc mức phạt cao trong nhóm, kèm tịch thu tang vật, phương tiện.
Hành vi che giấu, tiêu hủy tài liệu, vật chứng liên quan nội dung thanh tra chịu mức phạt cao trong nhóm cản trở. Trên môi trường số, dữ liệu điện tử là chứng cứ chính, nên hành vi xóa hoặc sửa dữ liệu bị xử lý nghiêm.
Từ chối cung cấp thông tin, dữ liệu điện tử theo yêu cầu của đoàn thanh tra cũng bị xử lý. Với tổ chức cung cấp dịch vụ vi phạm, nghị định cho phép đình chỉ hoạt động từ 1 đến 3 tháng, bảo đảm hiệu lực của công tác giám sát.
Cơ chế thanh tra trên môi trường số đòi hỏi năng lực kỹ thuật tương ứng. Cơ quan chức năng cần công cụ trích xuất, phân tích dữ liệu để đối chiếu với nghĩa vụ báo cáo của tổ chức và nhà đầu tư.
Bộ chế tài về giao dịch và dữ liệu hoàn thiện lớp bảo vệ dành cho nhà đầu tư trên thị trường tài sản mã hóa. Dữ liệu tài khoản được nâng lên thành đối tượng bảo vệ có giá trị pháp lý cao. Nghị định có hiệu lực từ ngày 1/9/2026, đồng bộ với lộ trình thí điểm.
