Tài nguyên giáo dục mở tạo nền tảng cho giáo dục đại học số

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, tài nguyên giáo dục mở được xem là một trong những nền tảng quan trọng giúp đổi mới phương thức đào tạo, tăng cường kết nối dữ liệu và chia sẻ học liệu giữa các cơ sở giáo dục đại học. Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 61/2026/TT-BGDĐT nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Giáo dục đại học năm 2025 và các quy định pháp luật có liên quan, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong giáo dục đại học, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và xây dựng xã hội học tập.

Theo Thông tư, tài nguyên giáo dục mở được xác định là một trong những nền tảng, nguồn lực quan trọng trong triển khai giáo dục đại học số; thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu và học liệu giữa các cơ sở đào tạo với các bên liên quan được khuyến khích, tạo điều kiện hình thành mạng lưới tài nguyên giáo dục mở trên phạm vi toàn quốc.

Một giờ học tại Khoa CNTT (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) - Ảnh minh họa: Thanh Tùng/TTXVN

Thông tư quy định thống nhất các khái niệm về tài nguyên giáo dục mở, giấy phép mở, quyền truy cập mở, nền tảng giáo dục mở và Cổng truy cập tài nguyên giáo dục mở quốc gia. Đây là cơ sở để các cơ sở đào tạo, tổ chức và cá nhân kết nối, chia sẻ, khai thác các nguồn học liệu hợp pháp trong nước và quốc tế phục vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học và học tập suốt đời.

Một điểm đáng chú ý là các học liệu, giáo trình, bài giảng, khóa học trực tuyến và sản phẩm học thuật được tạo lập toàn bộ hoặc chủ yếu từ nguồn ngân sách nhà nước sẽ được ưu tiên công bố theo giấy phép mở, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác hoặc thuộc phạm vi hạn chế công bố. Quy định này góp phần mở rộng khả năng tiếp cận, sử dụng và khai thác hiệu quả các học liệu được đầu tư từ ngân sách nhà nước, đồng thời nâng cao hiệu quả chia sẻ nguồn lực số trong giáo dục.

Để bảo đảm chất lượng, tài nguyên giáo dục mở đưa vào sử dụng phải được gắn giấy phép mở phù hợp và đáp ứng yêu cầu tích hợp, chia sẻ trên môi trường số. Các cơ sở đào tạo có trách nhiệm xây dựng cơ chế kiểm soát chất lượng, tổ chức thẩm định, cập nhật và tiếp nhận phản hồi của người sử dụng nhằm bảo đảm chất lượng học liệu.

Thông tư cũng quy định rõ quyền và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong khai thác, sử dụng tài nguyên giáo dục mở. Người sử dụng được truy cập, khai thác, sử dụng, chỉnh sửa, kết hợp và chia sẻ tài nguyên theo điều kiện của giấy phép mở. Quá trình khai thác phải tuân thủ các quy định của pháp luật về quyền tác giả, sở hữu trí tuệ, trích dẫn nguồn, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng, an ninh quốc gia, quốc phòng, liêm chính học thuật và các quy định pháp luật có liên quan.

Đối với tài nguyên giáo dục mở có sử dụng nội dung do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra, Thông tư yêu cầu phải bảo đảm tính minh bạch theo quy định của pháp luật hiện hành. Quy định này góp phần tăng cường tính minh bạch trong việc ứng dụng AI vào xây dựng học liệu số, phù hợp với xu hướng phát triển công nghệ trong giáo dục.

Một trong những mục tiêu quan trọng của Thông tư là thúc đẩy hình thành mạng lưới kết nối, liên thông và chia sẻ tài nguyên giáo dục mở giữa các cơ sở đào tạo. Theo đó, các trường đại học có thể sử dụng tài nguyên giáo dục mở làm học liệu chính thức, học liệu tham khảo hoặc học liệu bổ trợ trong chương trình đào tạo; phục vụ khóa học trực tuyến, nghiên cứu khoa học, công nhận kết quả học tập, chuyển đổi tín chỉ, cấp chứng chỉ và văn bằng theo quy định hiện hành.

Các cơ sở đào tạo được yêu cầu xây dựng, phát triển nền tảng tài nguyên giáo dục mở của đơn vị, bảo đảm khả năng kết nối với Cổng truy cập tài nguyên giáo dục mở quốc gia. Đồng thời, các cơ sở đào tạo có trách nhiệm ban hành cơ chế khuyến khích, ghi nhận tổ chức, cá nhân tham gia xây dựng tài nguyên giáo dục mở và xem xét công nhận tài nguyên giáo dục mở là sản phẩm học thuật theo quy định của từng cơ sở.

Việc ban hành Thông tư số 61/2026/TT-BGDĐT góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý về khai thác, sử dụng tài nguyên giáo dục mở, phát huy vai trò của nguồn học liệu số trong triển khai giáo dục đại học số, nâng cao chất lượng đào tạo, mở rộng khả năng tiếp cận học liệu và thúc đẩy học tập suốt đời. Đây cũng được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng hệ sinh thái giáo dục số, hướng tới mô hình giáo dục mở, kết nối và chia sẻ tri thức trên nền tảng công nghệ số.