Thị trường game cũ đối mặt cú sốc sau khi Sony khai tử đĩa game PlayStation

Sony ngừng phát hành đĩa game PlayStation từ năm 2028

Sony từ biểu tượng bảo vệ đĩa game đến cuộc chuyển đổi gây tranh cãi

Sony từng được cộng đồng game thủ xem là doanh nghiệp bảo vệ quyền sở hữu game vật lý. Năm 2013, khi Microsoft công bố các chính sách hạn chế chia sẻ game trên Xbox, Sony đã tung đoạn video chỉ dài vài giây, trong đó lãnh đạo Shuhei Yoshida chỉ đơn giản đưa một chiếc đĩa PlayStation cho đồng nghiệp Adam Boyes để minh họa việc chia sẻ game.

Thông điệp của Sony khi đó rất rõ ràng. Người mua đĩa PlayStation có thể bán lại, cho mượn, trao đổi hoặc giữ trò chơi mãi mãi. Chính lập trường này giúp Sony giành được sự ủng hộ lớn từ cộng đồng game thủ và tạo thêm sức ép khiến Microsoft phải rút lại nhiều chính sách gây tranh cãi đối với Xbox One.

Sony khai tử đĩa game PlayStation, người chơi chịu thiệt nhất

Tuy nhiên, sau gần 15 năm, Sony lại trở thành tâm điểm chỉ trích khi thông báo sẽ ngừng sản xuất đĩa vật lý cho các trò chơi PlayStation phát hành mới từ tháng 1/2028. Các phiên bản bán lẻ nếu còn xuất hiện sẽ chỉ chứa mã tải xuống thay vì đĩa Blu-ray.

Theo kế hoạch hiện nay, những trò chơi đã phát hành dưới dạng đĩa trước thời điểm này vẫn tiếp tục được hỗ trợ.

Vì sao Sony lựa chọn phát hành hoàn toàn kỹ thuật số?

Từ góc độ kinh doanh, đây là quyết định mang lại nhiều lợi ích cho Sony.

Việc loại bỏ đĩa vật lý giúp hãng cắt giảm chi phí sản xuất, in ấn, đóng gói, vận chuyển và phân phối. Đồng thời, Sony cũng kiểm soát hoàn toàn hệ thống bán hàng thông qua PlayStation Store.

Theo báo cáo tài chính năm 2025 của Sony, doanh thu từ game tải xuống cao gấp gần 10 lần doanh thu từ các bản game vật lý. Điều này phản ánh xu hướng người dùng đã chuyển mạnh sang hình thức mua game trực tuyến.

Sony cho biết việc ngừng phát hành đĩa là bước đi phù hợp với thay đổi trong hành vi tiêu dùng khi người chơi ngày càng ưu tiên nội dung số.

Michael Pachter, Giám đốc hoạch định chiến lược của Wedbush Securities, nhận định Sony chắc chắn sẽ cải thiện biên lợi nhuận nhờ mô hình này. Tuy nhiên, ông cũng cho rằng người tiêu dùng sẽ phải đánh đổi bằng việc mất đi nhiều quyền lựa chọn.

Người chơi mất gì khi đĩa game biến mất?

Khác với đĩa vật lý, mã tải xuống gần như không thể chuyển nhượng.

Người dùng sẽ không còn khả năng: bán lại game sau khi chơi xong; đổi game lấy tiền để mua trò chơi mới; cho bạn bè mượn; sưu tầm các phiên bản vật lý; tiếp tục sử dụng nếu cửa hàng kỹ thuật số đóng cửa hoặc ngừng hỗ trợ.

Điều này cũng đồng nghĩa Sony sẽ có quyền kiểm soát gần như tuyệt đối đối với giá bán, thời điểm giảm giá và thời gian trò chơi còn được phân phối.

Michael Futter, nhà sáng lập hãng tư vấn F-Squared, cho rằng đây là khác biệt rất lớn giữa hệ máy console và PC.

Theo ông, trên máy tính, người chơi có thể lựa chọn nhiều cửa hàng như Steam, Epic Games Store hay GOG để mua cùng một trò chơi. Trong khi đó, PlayStation là hệ sinh thái khép kín và Sony quyết định gần như toàn bộ hoạt động phân phối.

Ông cho rằng Sony đang yêu cầu người dùng chấp nhận việc chuyển sang kỹ thuật số không phải vì họ muốn, mà vì không còn lựa chọn nào khác.

Thị trường game cũ trị giá hơn 7 tỷ USD chịu tác động

Một trong những lĩnh vực chịu ảnh hưởng trực tiếp là thị trường game đã qua sử dụng.

Theo Dataintelo, thị trường mua bán game cũ, máy chơi game và phụ kiện đã đạt khoảng 7,2 tỷ USD năm 2025 và có thể tăng lên 13,8 tỷ USD vào năm 2034.

Michael Pachter ước tính trước đây khoảng một phần ba số trò chơi từng được giao dịch dưới dạng game cũ. Đây cũng là nguồn tài chính giúp nhiều người chơi đổi game cũ để mua game mới.

Nếu các trò chơi chỉ tồn tại dưới dạng giấy phép tải xuống, hoạt động mua bán này gần như sẽ biến mất.

Kazunori Ito, Giám đốc nghiên cứu cổ phiếu của Morningstar, dự báo thị trường game cũ sẽ tiếp tục thu hẹp trước khi biến mất hoàn toàn.

Quyền sở hữu game tiếp tục là vấn đề gây tranh cãi

Quyết định của Sony xuất hiện trong bối cảnh ngành game đang chứng kiến nhiều tranh luận về quyền sở hữu nội dung số.

Năm 2024, lãnh đạo Ubisoft từng gây phản ứng mạnh khi cho rằng người chơi nên quen với việc "không sở hữu trò chơi của mình".

Mới đây, Sony cũng thông báo ngừng hoạt động mua hàng trên PlayStation Store dành cho PS3 và PS Vita tại phần lớn thị trường từ tháng 7/2027.

Ngoài ra, hơn 500 bộ phim từng được người dùng mua trên PlayStation đã bị gỡ khỏi thư viện do thay đổi thỏa thuận bản quyền mà không có thông báo về cơ chế bồi thường.

Những động thái này khiến nhiều game thủ đặt câu hỏi liệu các trò chơi kỹ thuật số họ đã mua hôm nay có còn được bảo đảm quyền truy cập trong nhiều năm tới hay không.

Việc chuyển sang phân phối kỹ thuật số là xu hướng khó đảo ngược khi doanh thu tải xuống đang áp đảo đĩa vật lý.

Tuy nhiên, với cộng đồng game thủ, vấn đề không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở quyền sở hữu tài sản số.

Trong hơn một thập kỷ, Sony từng xây dựng hình ảnh doanh nghiệp đứng về phía người chơi bằng thông điệp "mua đĩa là sở hữu trò chơi". Quyết định loại bỏ đĩa vật lý từ năm 2028 cho thấy chiến lược kinh doanh đã thay đổi theo xu hướng thị trường, nhưng đồng thời cũng làm dấy lên tranh luận mới về quyền lợi của người tiêu dùng trong kỷ nguyên nội dung số.