Bộ Tài chính vừa ban hành Thông tư số 87/2026/TT-BTC quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân và Nghị định số 253/2026/NĐ-CP của Chính phủ. Văn bản làm rõ nhiều nội dung quan trọng với người nộp thuế, gồm mức thu nhập xác định người phụ thuộc, hồ sơ chứng minh giảm trừ gia cảnh và cách tính thuế đối với chuyển nhượng chứng khoán phái sinh. Điểm nổi bật là việc mở rộng khai thác dữ liệu số trong xác định người phụ thuộc, qua đó giảm thủ tục giấy tờ cho người nộp thuế.
Theo Điều 3 Thông tư số 87/2026/TT-BTC, mức thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập của người phụ thuộc không vượt quá 3 triệu đồng thì người nộp thuế mới được áp dụng giảm trừ gia cảnh. So với quy định cũ, ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc tăng từ 1 triệu đồng lên 3 triệu đồng, tức gấp ba lần.
Ngưỡng thu nhập áp dụng cho người phụ thuộc theo điểm b khoản 4 Điều 10 của Luật Thuế thu nhập cá nhân và điểm c khoản 2, điểm a cùng điểm b khoản 3 Điều 47 của Nghị định số 253/2026/NĐ-CP. Giảm trừ gia cảnh là khoản trừ vào thu nhập chịu thuế trước khi tính thuế thu nhập cá nhân, gồm phần trừ cho bản thân người nộp thuế và phần trừ cho mỗi người phụ thuộc. Do đó, điều kiện xác định người phụ thuộc ảnh hưởng trực tiếp tới số thuế phải nộp của người lao động.
 |
| Quy định mới về thuế thu nhập cá nhân và giảm trừ gia cảnh năm 2026 |
Khi ngưỡng thu nhập nới rộng, nhóm đối tượng đủ điều kiện là người phụ thuộc mở rộng theo, giúp nhiều trường hợp trước đây chưa đủ điều kiện nay có thể tính là người phụ thuộc. Người nộp thuế nhờ đó có thêm cơ sở giảm số thuế phải nộp, nhất là với gia đình có người thân hưởng khoản trợ cấp hoặc thu nhập nhỏ hằng tháng.
Thông tư nêu rõ người nộp thuế chịu trách nhiệm xác định người phụ thuộc không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không vượt quá mức quy định, đồng thời kê khai đúng và trung thực thu nhập của người phụ thuộc. Trường hợp cơ quan thuế phát hiện kê khai không đúng sẽ xử lý theo quy định của pháp luật.
Thông tư số 87/2026/TT-BTC hướng dẫn cụ thể hồ sơ xác định người phụ thuộc theo khoản 6 Điều 47 của Nghị định số 253/2026/NĐ-CP. Với người phụ thuộc là con, hồ sơ gồm bản chụp Giấy khai sinh và bản chụp thẻ Căn cước của con trong trường hợp đã cấp. Con nuôi cần thêm Quyết định công nhận hoặc Giấy chứng nhận việc nuôi con nuôi, con riêng của vợ hoặc chồng cần Giấy chứng nhận kết hôn của người nộp thuế.
Đối với con từ đủ 18 tuổi trở lên là người mất năng lực hành vi dân sự hoặc người khuyết tật, hồ sơ cần thêm Giấy xác nhận mất năng lực hành vi dân sự hoặc Giấy xác nhận khuyết tật theo quy định. Con đang học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp hoặc học nghề cần bổ sung thẻ sinh viên hoặc bản khai có xác nhận của nhà trường.
Với người phụ thuộc là vợ hoặc chồng, hồ sơ gồm bản chụp thẻ Căn cước và Giấy chứng nhận kết hôn hoặc giấy tờ khác chứng minh quan hệ vợ chồng. Với cha, mẹ của người nộp thuế, hồ sơ gồm thẻ Căn cước của cha, mẹ cùng Giấy khai sinh của người nộp thuế, áp dụng cho cả cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, cha mẹ vợ, cha mẹ chồng, cha dượng và mẹ kế với giấy tờ chứng minh quan hệ tương ứng.
Trường hợp người phụ thuộc là cá nhân khác không nơi nương tựa mà người nộp thuế trực tiếp nuôi dưỡng, hồ sơ gồm thẻ Căn cước, bảng kê khai về người phải trực tiếp nuôi dưỡng cùng giấy tờ chứng minh quan hệ và nghĩa vụ nuôi dưỡng. Người phụ thuộc không có khả năng lao động cần bổ sung giấy tờ chứng minh tỷ lệ suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.
Điểm mới nổi bật nằm ở cách khai thác dữ liệu số. Trên cơ sở thông tin đăng ký thuế, cơ quan thuế khai thác và sử dụng dữ liệu trong Cổng Dịch vụ công Quốc gia, hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính, cơ sở dữ liệu quốc gia cùng cơ sở dữ liệu chuyên ngành để làm căn cứ xác định người phụ thuộc. Người nộp thuế chỉ phải cung cấp giấy tờ khi cơ quan thuế không thể khai thác được dữ liệu từ các hệ thống nêu trên.
Cơ chế kết nối dữ liệu giúp cắt giảm thủ tục giấy tờ, rút ngắn thời gian xử lý và hạn chế sai sót trong quá trình kê khai. Hướng đi thể hiện rõ xu thế số hóa quản lý thuế, khi ngành thuế chuyển dần từ thu thập hồ sơ thủ công sang chia sẻ và đối chiếu dữ liệu điện tử giữa các cơ quan nhà nước. Tổ chức và cá nhân chi trả thu nhập có trách nhiệm lưu giữ, cung cấp đầy đủ hồ sơ chứng minh người phụ thuộc phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra và kiểm toán.
 |
| Hồ sơ xác định người phụ thuộc được giảm trừ gia cảnh |
Thông tư số 87/2026/TT-BTC còn hướng dẫn cách tính thuế thu nhập cá nhân đối với chuyển nhượng chứng khoán phái sinh theo khoản 5 Điều 54 của Nghị định số 253/2026/NĐ-CP. Thuế thu nhập cá nhân với thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán phái sinh bằng giá chuyển nhượng nhân với thuế suất 0,1% theo từng lần chuyển nhượng.
Đối với hợp đồng tương lai, giá chuyển nhượng từng lần bằng giá thanh toán của hợp đồng tại thời điểm xác định thu nhập tính thuế, nhân với hệ số nhân hợp đồng, nhân với số lượng hợp đồng, nhân với tỷ lệ ký quỹ ban đầu rồi chia cho 2. Tỷ lệ ký quỹ ban đầu do Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam công bố theo quy định.
Thời điểm xác định thu nhập tính thuế đối với hợp đồng tương lai là thời điểm khớp lệnh mua, bán hợp đồng của nhà đầu tư trên hệ thống giao dịch của Sở Giao dịch chứng khoán, hoặc thời điểm hợp đồng tương lai đáo hạn. Cách xác định gắn với hệ thống giao dịch điện tử và cơ chế bù trừ tập trung, phản ánh mức độ tự động hóa cao của thị trường chứng khoán phái sinh.
Việc quy định rõ công thức và thời điểm tính thuế tạo thuận lợi cho nhà đầu tư khi dự tính nghĩa vụ thuế, đồng thời giúp công ty chứng khoán và cơ quan quản lý vận hành quy trình khấu trừ, nộp thuế trên nền tảng dữ liệu giao dịch điện tử. Trong bối cảnh thị trường chứng khoán phái sinh ngày càng thu hút nhà đầu tư cá nhân, hướng dẫn cụ thể góp phần bảo đảm tính minh bạch và thống nhất khi thực thi chính sách thuế.
Nhìn tổng thể, Thông tư số 87/2026/TT-BTC cùng Nghị định số 253/2026/NĐ-CP hướng tới ba mục tiêu song song, gồm mở rộng quyền lợi giảm trừ gia cảnh cho người nộp thuế, đơn giản hóa thủ tục thông qua dữ liệu số và làm rõ nghĩa vụ thuế với các giao dịch tài chính hiện đại. Cách tiếp cận cho thấy quản lý thuế đang gắn chặt với tiến trình chuyển đổi số quốc gia, lấy dữ liệu điện tử làm nền tảng cho sự minh bạch và hiệu quả.
