| Oman giữ thế mập mờ, thị trường đối mặt điểm mù tại Hormuz Eo biển Hormuz làm thay đổi tư duy an ninh năng lượng toàn cầu Thỏa thuận Mỹ - Iran có thể đảo chiều thị trường dầu mỏ |
 |
| Nguy cơ thu phí eo biển Malacca tác động giá dầu. Ảnh cảng Belawan trên vùng biển eo biển Malacca - Getty. |
Viễn cảnh thu phí qua eo biển Malacca đang trở thành một chủ đề được giới đầu tư dầu mỏ theo dõi sau những diễn biến liên quan đến eo biển Hormuz. Dù các chuyên gia cho rằng khả năng này khó xảy ra, cuộc tranh luận đã cho thấy mức độ phụ thuộc của kinh tế toàn cầu vào một số tuyến hàng hải chiến lược.
Những lo ngại xuất hiện sau các báo cáo cho rằng Iran và Oman, hai quốc gia nằm hai bên eo biển Hormuz, đã đề xuất với Mỹ một cơ chế cùng quản lý tuyến hàng hải này, bao gồm khả năng thu phí dịch vụ.
Hormuz từ lâu được xem là một trong những điểm nghẽn năng lượng lớn nhất thế giới khi khoảng 20% lượng dầu vận chuyển toàn cầu đi qua khu vực này. Bất kỳ thay đổi nào về quyền tiếp cận, chi phí vận chuyển hay an ninh tại đây đều có thể ảnh hưởng tới thị trường dầu mỏ.
Theo giới phân tích, vấn đề khiến thị trường quan tâm không chỉ nằm ở riêng eo biển Hormuz mà còn ở khả năng tạo ra một tiền lệ mới. Nếu một hành lang hàng hải quan trọng có thể áp dụng cơ chế thu phí, các nhà đầu tư đặt câu hỏi liệu những tuyến vận tải khác có thể xuất hiện xu hướng tương tự.
Một trong những khu vực được nhắc đến nhiều nhất là eo biển Malacca, tuyến đường biển nối Đông Á với Trung Đông và châu Âu. Đây là tuyến vận chuyển ngắn nhất giữa nhiều trung tâm sản xuất, tiêu dùng và năng lượng lớn trên thế giới.
Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), trong nửa đầu năm 2025, eo biển Malacca chiếm khoảng 29% tổng lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu. Trong đó, dầu thô chiếm hơn 70% lượng dầu đi qua tuyến hàng hải này.
 |
| Eo biển Hormuz tê liệt khiến kế hoạch can thiệp của Mỹ không phát huy hiệu quả |
Với chiều dài khoảng 900 km, eo biển Malacca nằm giữa Indonesia, Malaysia, Singapore và gần Thái Lan. Đây là tuyến đường huyết mạch đối với nhiều nền kinh tế châu Á do kết nối trực tiếp nguồn cung năng lượng từ Trung Đông.
Ông Janiv Shah, Phó Chủ tịch phụ trách thị trường hàng hóa tại Rystad Energy, cho rằng một số nhà đầu tư bắt đầu cảm thấy lo ngại trước khả năng xuất hiện một “cú sốc dầu mỏ” nếu mô hình thu phí tại các điểm nghẽn hàng hải trở thành hiện thực.
Theo ông, nếu cơ chế tại Hormuz được triển khai, thị trường sẽ phải tính tới khả năng những tuyến đường có vai trò lớn hơn về khối lượng vận chuyển, trong đó có Malacca, cũng được đặt vào các kịch bản rủi ro.
Dù gây chú ý trên thị trường, nhiều chuyên gia hàng hải đánh giá việc thiết lập hệ thống thu phí tại eo biển Malacca khó trở thành hiện thực.
Một trong những nguyên nhân chính là quy định quốc tế về quyền đi lại qua các eo biển được sử dụng cho hoạt động hàng hải quốc tế. Theo nguyên tắc này, tàu thương mại được đảm bảo quyền di chuyển qua các tuyến biển chiến lược.
Trước đó, Indonesia từng nêu ý tưởng xem xét áp phí đối với tàu thuyền sử dụng eo biển Malacca nhưng sau đó đã rút lại. Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto và Thủ tướng Singapore Lawrence Wong cũng tái khẳng định cam kết duy trì tự do hàng hải tại khu vực này.
Theo ông Hunter Marston, Giám đốc chương trình Đông Nam Á tại Viện Lowy (Australia), Malacca đúng là một điểm nghẽn của thương mại toàn cầu nhưng không phải một điểm nóng địa chính trị như Hormuz.
Sự khác biệt nằm ở cơ chế hợp tác khu vực. Lực lượng Tuần tra Eo biển Malacca (MSP), do Indonesia, Malaysia, Singapore và Thái Lan phối hợp vận hành, đang góp phần duy trì an ninh và bảo đảm tuyến hàng hải này luôn mở.
Các chuyên gia cho rằng chính sự phối hợp giữa nhiều quốc gia ven biển giúp giảm nguy cơ một bên đơn phương kiểm soát hoặc thay đổi quy tắc vận hành tuyến đường.
Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) tại Washington, những diễn biến quanh eo biển Hormuz cho thấy quyền kiểm soát các điểm nghẽn hàng hải có thể trở thành công cụ gia tăng ảnh hưởng địa chính trị.
Ngoài Malacca, eo biển Đài Loan cũng được xem là một tuyến đường chiến lược cần theo dõi do vai trò kết nối các trung tâm sản xuất lớn của thế giới.
Các chuyên gia nhận định, nếu một trong những tuyến đường này bị gián đoạn, doanh nghiệp vận tải vẫn có phương án thay thế. Tuy nhiên, việc chuyển hướng sẽ kéo dài hành trình, làm tăng chi phí nhiên liệu, bảo hiểm và vận chuyển.
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng phụ thuộc vào một số hành lang chiến lược, câu hỏi của thị trường không chỉ là giá dầu tăng bao nhiêu, mà còn là liệu thế giới có đang bước vào giai đoạn chi phí tiếp cận các tuyến hàng hải quan trọng trở thành một biến số địa chính trị mới hay không.
