9.000 vệ tinh Starlink: Cuộc chinh phục bầu trời của Elon Musk và 9 triệu khách hàng (Bài 1)

Starlink cung cấp internet miễn phí tại Venezuela

SpaceX được triển khai thêm 7.500 vệ tinh internet toàn cầu

Starlink chính thức được cấp phép tại Việt Nam

Ảnh minh họa: Internet

Tháng 9/2024, khi bão Melissa đổ bộ vào Jamaica và cắt đứt toàn bộ hệ thống viễn thông mặt đất, hàng triệu người dân trên đảo rơi vào im lặng tuyệt đối. Nhưng chỉ trong vòng vài giờ, những chiếc ăng-ten trắng nhỏ gọn kết nối thẳng lên bầu trời đã cứu vãn tình huống: hơn 1,1 triệu tin nhắn SMS được gửi và nhận thành công qua mạng Starlink ngay trong tháng đầu tiên kích hoạt tại các vùng trắng sóng sau bão.

Câu chuyện ở Jamaica không phải ngoại lệ. Năm 2025, khi cháy rừng thiêu rụi Los Angeles, khi lũ lụt nhấn chìm Texas và Argentina, khi hạ tầng liên lạc mặt đất sụp đổ, Starlink vẫn hoạt động. Hệ thống internet vệ tinh của SpaceX từ lâu đã vượt ra ngoài định nghĩa một nhà cung cấp internet thông thường để trở thành thứ mà người ta gọi là "hạ tầng cứu sinh" - kết nối không bị gián đoạn dù mặt đất có biến động đến đâu.

Tính đến cuối năm 2025, Starlink phục vụ hơn 9 triệu khách hàng trên toàn thế giới, trong đó 4,6 triệu người mới gia nhập chỉ riêng trong năm 2025. Con số này phản ánh tốc độ tăng trưởng mà không một mạng viễn thông vệ tinh nào trong lịch sử từng đạt được. Starlink hiện diện tại hơn 155 quốc gia và vùng lãnh thổ, từ vùng cực Bắc Svalbard của Na Uy đến quần đảo Pitcairn xa xôi giữa Thái Bình Dương, từ những cánh đồng Amazon rộng lớn đến các phòng khám vùng núi Zambia.

Ảnh minh họa: Internet

Chòm sao vệ tinh lớn nhất lịch sử loài người

Trên bầu trời đêm, nếu nhìn đủ lâu, bạn sẽ thấy những chấm sáng di chuyển đều đặn - đó là các vệ tinh Starlink đang bay ở quỹ đạo thấp cách mặt đất khoảng 340 đến 550 km. Tính đến đầu năm 2026, SpaceX đã phóng hơn 10.000 vệ tinh, với hơn 9.000 vệ tinh đang hoạt động tích cực. Để duy trì chòm sao khổng lồ này, SpaceX thực hiện hơn 120 chuyến phóng tên lửa Falcon 9 chuyên biệt cho Starlink trong năm 2025 - nâng tổng số lần phóng tích lũy vượt mốc 300.

Trung Quốc đề xuất phóng 200.000 vệ tinh, cao gấp gần 5 lần kế hoạch của SpaceX Trung Quốc vừa nộp hồ sơ xin triển khai phóng 200.000 vệ tinh internet lên quỹ đạo Trái Đất, viện dẫn nguy cơ va chạm ...

Mỗi lần phóng mang theo hàng chục vệ tinh, và toàn bộ dây chuyền sản xuất đến phóng đều nằm trong tay SpaceX theo mô hình tích hợp dọc - từ thiết kế phần cứng, lắp ráp, kiểm thử cho đến vận hành trên quỹ đạo. Triết lý sản xuất này cho phép SpaceX hạ chi phí trên từng vệ tinh xuống mức mà các đối thủ cạnh tranh chưa thể tiệm cận.

Thế hệ vệ tinh V2 Mini - trọng tâm triển khai trong năm 2025 - mang băng thông 96 Gbps mỗi vệ tinh, gấp 4 lần so với thế hệ V1.5 (24 Gbps). Việc bổ sung hơn 270 Tbps công suất trong năm 2025 đưa tổng dung lượng mạng lưới Starlink vượt ngưỡng 600 Tbps. Với con số này, Starlink đang vận hành mạng vệ tinh có tổng băng thông lớn nhất mà loài người từng xây dựng.

Ảnh minh họa: Internet

Từ internet vệ tinh đến hạ tầng đa ngành

Năm 2019, Starlink còn là dự án thử nghiệm với vài chục vệ tinh. Năm 2020, dịch vụ thương mại chính thức ra mắt, nhắm đến những hộ gia đình ở vùng nông thôn Mỹ vốn phải chịu đựng kết nối chậm chạp hoặc không có internet. Năm 2024, SpaceX ra mắt vệ tinh Direct to Cell đầu tiên - một bước ngoặt biến vệ tinh thành "tháp di động ngoài không gian", cho phép điện thoại di động thông thường kết nối trực tiếp mà không cần chỉnh sửa phần cứng.

Quỹ đạo Trái Đất đang có 13.026 vệ tinh hoạt động

Đến năm 2025, Direct to Cell hoàn thành mạng lưới thế hệ đầu tiên, phủ sóng tín hiệu 4G LTE trên 6 châu lục. Công nghệ này đã triển khai thương mại tại Mỹ qua nhà mạng T-Mobile và tại New Zealand qua OneNZ, đồng thời đang trong giai đoạn thử nghiệm tại Úc, Canada, Chile và Nhật Bản.

Tác động thực tế vượt xa phạm vi kết nối internet gia đình. Trên những cánh đồng Brazil, nông dân vận hành máy móc John Deere tự động qua mạng Starlink. Tại Zambia, 18.000 nhân viên y tế thực hiện 100.000 phiên tư vấn y tế từ xa mỗi năm qua 600 phòng khám được Starlink kết nối - giảm 40% thời gian chờ đợi của bệnh nhân. Tại Bahamas, 40.000 học sinh học tập qua kết nối Starlink ở 200 trường học.

Trong lĩnh vực di chuyển, hơn 21 triệu hành khách hàng không và 20 triệu khách du lịch biển đã sử dụng dịch vụ thông qua các thiết bị Starlink hiệu suất cao lắp đặt trên máy bay và tàu thủy trong năm 2025. Internet trên tàu và máy bay từ chỗ là đặc quyền của hạng thương gia đang nhanh chóng trở thành tiêu chuẩn phổ thông.

Ảnh minh họa: Internet

Bản đồ quyền lực mới của thế giới số

Sự trỗi dậy của Starlink không đơn thuần là câu chuyện kinh doanh. Khi một mạng lưới vệ tinh tư nhân trở thành xương sống liên lạc của hàng chục quốc gia đang phát triển, ranh giới giữa hạ tầng thương mại và hạ tầng chiến lược bắt đầu mờ dần.

Tại Đông Nam Á, Philippines là quốc gia đầu tiên triển khai Starlink thương mại và cũng là nơi đầu tiên trong khu vực áp dụng Direct to Cell - hợp tác với nhà mạng Globe để cung cấp kết nối di động qua vệ tinh tại các đảo xa không có sóng di động. Malaysia và Indonesia tiếp bước, theo đó mỗi nước xây dựng mô hình quản lý riêng phù hợp với thực trạng hạ tầng và quy định pháp lý trong nước. Timor-Leste, quốc gia nhỏ nhất khu vực, thậm chí đưa Starlink lên vị trí hạ tầng internet số một - không phải phương án dự phòng mà là kết nối chính.

Việt Nam chuẩn bị gia nhập danh sách này với tư cách quốc gia Đông Nam Á thứ năm triển khai dịch vụ. Tháng 4/2025, Chính phủ cấp giấy phép thử nghiệm cho SpaceX, yêu cầu xây dựng 4 trạm gateway trong lãnh thổ và đảm bảo toàn bộ lưu lượng người dùng đi qua mạng trong nước. Tháng 2/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ cấp giấy phép viễn thông chính thức cho Starlink Services Vietnam - pháp nhân mà SpaceX thành lập tại Việt Nam.

Con số giới hạn 600.000 kết nối trong giai đoạn đầu cho thấy đây mới là bước khởi động. Nhưng với địa hình đa dạng - từ vùng núi Tây Bắc đến đồng bằng sông Cửu Long, từ bờ biển dài 3.260 km đến các đảo tiền tiêu Trường Sa, Hoàng Sa - nhu cầu kết nối tại những vùng mà cáp quang chưa với tới là rất lớn.

Chuyến tàu nào Việt Nam không thể để lỡ?

Câu hỏi thực sự không phải là Starlink tốt hay xấu. Câu hỏi là Việt Nam sẽ khai thác hạ tầng này như thế nào để thu hẹp khoảng cách số giữa đô thị và nông thôn, để bảo vệ liên lạc trong mùa bão lũ, để kết nối ngư dân giữa biển khơi với đất liền và làm điều đó trong khi vẫn bảo đảm chủ quyền số và an ninh mạng quốc gia. Loạt bài này sẽ đi tìm câu trả lời.

Bài tiếp theo "BÀI 2: VỆ TINH BIẾT "NÓI CHUYỆN" VỚI NHAU - CUỘC CÁCH MẠNG LASER TRONG KHÔNG GIAN KHIẾN CÁP QUANG BIỂN RUN SỢ" phân tích nền tảng công nghệ - tại sao vệ tinh Starlink có thể thay thế cáp quang biển khi đường truyền ngầm đứt gãy. Các bài sau đó sẽ lần lượt phân tích địa chính trị, câu chuyện người dùng thực tế trên thế giới, kinh tế học của internet vệ tinh, những ứng dụng thiết thực nhất với Việt Nam và cuối cùng là tầm nhìn chính sách cho một quốc gia đang đứng trước ngã rẽ hạ tầng.