Hoàn thiện thể chế, thúc đẩy ngành năng lượng phát triển

Vừa qua, tại Hà Nội, Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy/Vietnam Economic Times tổ chức Diễn đàn “Hoàn thiện chính sách tạo lợi thế cạnh tranh thúc đẩy phát triển năng lượng”, với sự tham gia của các nhà quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và tổ chức trong nước, quốc tế để đánh giá những thay đổi của thị trường năng lượng, nhận diện điểm nghẽn và thảo luận giải pháp chính sách cho giai đoạn phát triển mới.

Nhận diện tiềm năng to lớn

Phát biểu tại diễn đàn, ông Đào Quang Bính, Tổng Thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng Biên tập Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy nhận định, thế giới đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi sâu sắc, kéo theo những thay đổi căn bản trong cấu trúc tiêu thụ và thị trường năng lượng. Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, bán dẫn và các ngành công nghiệp công nghệ cao đang làm gia tăng nhu cầu năng lượng.

Ông Đào Quang Bính, Tổng Thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng Biên tập Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy phát biểu tại diễn đàn.

Tại Việt Nam, yêu cầu về năng lượng càng trở nên cấp thiết khi nền kinh tế bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng cao, đồng thời tiếp tục thực hiện cam kết phát triển bền vững và chuyển đổi xanh. “Để hiện thực hóa mục tiêu đó, năng lượng phải đi trước một bước. Hệ thống năng lượng phải an toàn, ổn định, đa dạng và đủ năng lực đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế. Khi đó mới tạo dựng nền tảng cho tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững” - ông Đào Quang Bính nhấn mạnh.

Theo Phó Chủ tịch kiêm Hội Dầu khí Việt Nam Nguyễn Hùng Dũng, năng lượng luôn được xem là “huyết mạch” của nền kinh tế. Việc Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số đặt ra yêu cầu đối với ngành năng lượng phải bảo đảm đủ điện, đủ nhiên liệu cho sản xuất và đời sống.

Phó Chủ tịch kiêm Hội Dầu khí Việt Nam Nguyễn Hùng Dũng phát biểu tại diễn đàn.

Trên cơ sở đó, đặt ra yêu cầu xây dựng một thị trường năng lượng hiện đại, cạnh tranh, có khả năng thích ứng với quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu và đáp ứng các cam kết giảm phát thải khí nhà kính. Đây vừa là cơ hội tái cấu trúc ngành năng lượng, vừa là phép thử đối với năng lực hoạch định chính sách và tổ chức thực thi.

Cũng theo ông Nguyễn Hùng Dũng, cơ cấu nguồn điện tại Việt Nam đang có sự thay đổi mạnh mẽ. Từ chỗ chủ yếu dựa vào thủy điện và nhiệt điện than, hệ thống đang chuyển sang mô hình đa dạng hơn với điện khí LNG, điện gió, điện mặt trời, điện hạt nhân, thủy điện tích năng, pin lưu trữ và các nguồn năng lượng mới… Điều này cho thấy Việt Nam đang hướng tới một hệ thống năng lượng quy mô lớn, đa dạng hơn và phù hợp với xu hướng chuyển dịch năng lượng.

Gỡ vướng, tạo lợi thế cạnh tranh

Ông Nguyễn Hùng Dũng cho biết, nhìn từ thực tiễn Việt Nam, từ quy hoạch đến thực tiễn vẫn còn một khoảng cách khá lớn. Ông Nguyễn Hùng Dũng cũng chỉ ra những điểm nghẽn chính sách đang cản trở phát triển ngành năng lượng, gồm hệ thống chính sách chưa đồng bộ, thị trường phát triển chưa đầy đủ, phát triển nguồn điện chưa đồng bộ với hạ tầng truyền tải và thiếu chính sách cho các ngành năng lượng mới.

Ông Juhern Kim, Trưởng Đại diện quốc gia tại Việt Nam của Viện Tăng trưởng xanh toàn cầu chia sẻ tại diễn đàn.

Theo ông Nguyễn Hùng Dũng nêu rõ, một dự án năng lượng hiện nay có thể phải đồng thời chịu sự điều chỉnh của Luật Điện lực, Luật Dầu khí, Luật Đầu tư, Luật Đất đai, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Tài nguyên biển và nhiều nghị định hướng dẫn khác. Trong khi đó, không ít quy định còn giao thoa hoặc chưa thống nhất, dẫn đến kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư. Giá điện vẫn chưa phản ánh đầy đủ tín hiệu thị trường, cơ chế điều chỉnh giá còn chậm, khiến nhà đầu tư khó xây dựng phương án tài chính dài hạn. Phát triển nguồn điện chưa đồng bộ với hạ tầng truyền tải. Nhiều dự án điện mặt trời và điện gió đã hoàn thành nhưng không thể phát hết công suất do quá tải lưới điện, gây thiệt hại cho nhà đầu tư ,làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực xã hội.

Một điểm đáng lưu ý nữa, trong khi nhiều quốc gia đã ban hành chiến lược quốc gia về hydrogen, thu giữ và lưu trữ carbon (CCUS), nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), tín chỉ carbon,… nhưng ở Việt Nam, nhiều lĩnh vực vẫn chưa có tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế ưu đãi đầu tư, cơ chế định giá hay thị trường tiêu thụ,… khiến doanh nghiệp khó mạnh dạn đầu tư, còn các tổ chức tài chính cũng chưa có cơ sở để đánh giá hiệu quả của dự án.

Diễn đàn có sự đồng hành của của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và Tổng Công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí – Công ty Cổ phần (PVFCCo).

Ông Juhern Kim, Trưởng Đại diện quốc gia tại Việt Nam của Viện Tăng trưởng xanh toàn cầu cho rằng Việt Nam cần có quy hoạch đồng bộ hạ tầng năng lượng và hạ tầng số. Trong đó, gắn quy hoạch AI/trung tâm dữ liệu với mức độ sẵn sàng của nguồn điện và lưới điện. Ông Juhern Kim cũng đặc biệt lưu ý các cơ quan quản lý của Việt Nam cần đẩy nhanh quá trình thực thi từ chính sách đến dự án, trong đó thực hiện thí điểm và nhân rộng các mô hình phù hợp. Thiết lập các tiêu chí xanh rõ ràng, trong đó đưa các yêu cầu tối thiểu về điện sạch và hiệu quả vận hành vào từ đầu, từng bước nâng cao tiêu chuẩn. Nâng cao khả năng huy động vốn cho các dự án năng lượng, trong đó huy động nguồn vốn dài hạn, bao gồm thông qua các nền tảng như Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam.

Ông Đào Quang Bính nhấn mạnh: “Việc hoàn thiện chính sách để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành năng lượng không chỉ nhằm giải quyết những yêu cầu trước mắt, còn là sự chuẩn bị cho một chu kỳ phát triển mới của nền kinh tế; cho tăng trưởng nhanh, xanh và thịnh vượng của đất nước”.