Nhu cầu sử dụng điện tại Hà Nội đang tăng cùng tốc độ đô thị hóa, gia tăng dân số cơ học và mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh. Thành phố hiện chiếm khoảng 15% tổng nhu cầu điện của cả nước và được dự báo tiếp tục tăng trong giai đoạn 2026-2030.
Áp lực này đặc biệt rõ vào những đợt nắng nóng kéo dài, khi nhu cầu sử dụng điều hòa, thiết bị làm mát và các hệ thống điện phục vụ sản xuất, kinh doanh đồng loạt tăng cao.
Trong khi đó, Hà Nội hầu như không có các nguồn điện lớn tại chỗ. Khi phụ tải đạt đỉnh, hệ thống truyền tải và phân phối phải chịu áp lực lớn hơn, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ quá tải cục bộ.
Trong bối cảnh đó, điện mặt trời mái nhà được xem là một trong những giải pháp phù hợp để bổ sung nguồn điện ngay tại nơi tiêu thụ. Không cần sử dụng thêm quỹ đất, các tấm quang điện có thể được lắp đặt trên mái nhà hộ dân, cơ quan, doanh nghiệp và cơ sở sản xuất.
Hà Nội có mức bức xạ mặt trời trung bình khoảng 1.329 kWh/m²/năm, tạo điều kiện để phát triển điện mặt trời mái nhà. Khi kết hợp với hệ thống lưu trữ, lượng điện sản xuất vào ban ngày nhưng chưa sử dụng hết có thể được tích trữ để dùng vào buổi tối.
 |
| Ảnh minh hoạ. Nguồn ảnh: Internet |
Theo dự thảo, mức hỗ trợ được xác định căn cứ công suất, dung lượng ghi trong tài liệu kỹ thuật của thiết bị và không vượt quá chi phí thực tế, hợp pháp mà hộ gia đình đã thanh toán sau khi trừ các khoản hỗ trợ khác của Nhà nước cho cùng nội dung đầu tư, nếu có.
Hệ thống phải hoàn thành lắp đặt, thực hiện đầy đủ thủ tục phát triển nguồn điện và vận hành theo quy định. Trường hợp sử dụng hồ sơ giả, sử dụng hệ thống sai mục đích hoặc tự ý tháo dỡ trước thời hạn cam kết, hộ gia đình có thể bị thu hồi toàn bộ kinh phí hỗ trợ.
Kinh phí dự kiến được bố trí từ ngân sách thành phố và bổ sung có mục tiêu cho ngân sách cấp xã. UBND cấp xã sẽ tiếp nhận hồ sơ; Chủ tịch UBND cấp xã quyết định phê duyệt hoặc thu hồi kinh phí theo quy định.
Chính sách này được đặt trong bối cảnh Hà Nội đang thúc đẩy tiết kiệm năng lượng. Chỉ thị số 06/CT-UBND ngày 17/4/2026 đặt mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ hàng năm; riêng các tháng cao điểm nắng nóng từ tháng 4 đến tháng 7, mức tiết kiệm tối thiểu là 10%.
Thành phố cũng phấn đấu hàng năm có khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình lắp đặt, sử dụng điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ hoặc hướng tới tổng công suất phát triển đạt 20% công suất lắp đặt điện mặt trời mái nhà.
Nếu được triển khai trên diện rộng, hàng loạt hệ thống quy mô nhỏ có thể tạo thành một nguồn điện phân tán đáng kể, giúp giảm lượng điện phải truyền tải từ các nguồn ở xa tới khu vực phụ tải lớn.
| Mức hỗ trợ đề xuất điện mặt trời mái nhà: Hỗ trợ: 1 triệu đồng/kWp. Công suất tối thiểu: 1 kWp. Mức hỗ trợ tối đa: 3 triệu đồng/hộ. Hệ thống lưu trữ điện Hỗ trợ: 1 triệu đồng/kWh dung lượng lưu trữ. Dung lượng tối thiểu: 2 kWh. Mức hỗ trợ tối đa: 3 triệu đồng/hộ. Tổng mức hỗ trợ hộ lắp đồng thời điện mặt trời mái nhà và hệ thống lưu trữ: tối đa 6 triệu đồng/hộ. Mỗi nhà ở riêng lẻ là chỗ ở hợp pháp của hộ gia đình chỉ được hỗ trợ một lần. Hộ nhận hỗ trợ phải cam kết sử dụng hệ thống đúng mục đích ít nhất 3 năm. Lưu ý: Đây là mức hỗ trợ được đề xuất trong dự thảo nghị quyết đang lấy ý kiến, chưa phải chính sách đã có hiệu lực. |
Việc lắp điện mặt trời mái nhà không nên chỉ dựa trên diện tích mái hoặc khả năng tài chính. Yếu tố quan trọng là nhu cầu tiêu thụ điện thực tế của từng gia đình.
Trước khi đầu tư, hộ dân cần xem xét mức tiêu thụ điện hàng tháng, thời điểm sử dụng điện nhiều nhất trong ngày, diện tích và kết cấu mái, hướng lắp đặt, khả năng chịu lực, phương án đấu nối và nhu cầu sử dụng lượng điện dư.
Với gia đình có hóa đơn tiền điện khoảng 1-2 triệu đồng/tháng, hệ thống công suất khoảng 5 kWp có thể là một mức tham khảo. Những hộ có mức tiêu thụ trên 2 triệu đồng/tháng có thể cần công suất cao hơn. Tuy nhiên, đây không phải công thức cố định, bởi hiệu quả hệ thống còn phụ thuộc vào thời điểm sử dụng điện, điều kiện mái nhà và sản lượng thực tế.
Đặc biệt, cần tính toán sự chênh lệch giữa thời điểm phát điện và thời điểm tiêu thụ. Điện mặt trời tạo ra nhiều sản lượng vào ban ngày, trong khi nhu cầu sử dụng của nhiều gia đình lại tăng vào buổi tối.
Hệ thống lưu trữ vì vậy có thể trở thành một thành phần quan trọng. Điện dư vào ban ngày được nạp vào pin và sử dụng vào thời điểm phù hợp, giúp tăng tỷ lệ điện mặt trời được tiêu thụ tại chỗ.
Theo anh Nguyễn Đức Hiếu, một người dân tại phường Định Công, Hà Nội, nhu cầu lắp điện mặt trời của các hộ gia đình không chỉ xuất phát từ mong muốn giảm tiền điện mà còn hướng tới khả năng chủ động nguồn năng lượng.
Anh Hiếu cho rằng nếu có chính sách ổn định trong thời gian đủ dài, các gia đình sẽ dễ tính toán hơn về chi phí đầu tư, thời gian hoàn vốn và hiệu quả kinh tế.
Một vấn đề khác được đặt ra là cơ chế đối với lượng điện dư. Theo anh Hiếu, người dân cần có lựa chọn rõ ràng giữa sử dụng điện tại chỗ, lưu trữ hoặc đưa phần điện dư lên lưới theo quy định.
Bên cạnh hỗ trợ tài chính, chất lượng thiết bị và dịch vụ lắp đặt sẽ quyết định đáng kể hiệu quả của chương trình.
Một hệ thống điện mặt trời mái nhà không chỉ gồm các tấm pin mà còn có inverter, thiết bị bảo vệ, dây dẫn và hệ thống lưu trữ nếu được trang bị. Chất lượng thiết bị và kỹ thuật thi công có liên quan trực tiếp đến hiệu suất, tuổi thọ và an toàn của hệ thống.
Người dân vì vậy cần được tiếp cận các dịch vụ trọn gói từ khảo sát mái nhà, tư vấn công suất, thiết kế, lắp đặt đến bảo trì và xử lý sự cố.
Theo dự thảo, hộ gia đình nhận hỗ trợ phải chịu trách nhiệm về an toàn điện, phòng cháy chữa cháy, khả năng chịu lực của công trình, bảo vệ môi trường và xử lý thiết bị sau sử dụng.
Đây cũng là những yêu cầu cần được đặc biệt quan tâm khi điện mặt trời mái nhà và hệ thống lưu trữ được triển khai ngày càng rộng.
Thành phố cần đồng thời công khai các tiêu chuẩn kỹ thuật, đơn giản hóa thủ tục, kiểm soát chất lượng thiết bị và năng lực của đơn vị thi công. Khi người dân biết rõ chi phí, sản lượng dự kiến, thời gian hoàn vốn, điều kiện bảo hành và trách nhiệm của nhà cung cấp, quyết định đầu tư sẽ trở nên dễ dàng hơn.
Khoản hỗ trợ tối đa 6 triệu đồng mỗi hộ có thể không phải yếu tố duy nhất quyết định việc đầu tư điện mặt trời, nhưng sẽ góp phần giảm chi phí ban đầu và tạo tín hiệu tích cực cho thị trường.
Nếu chính sách được thông qua và triển khai đồng bộ, hàng nghìn hệ thống điện mặt trời quy mô nhỏ trên mái nhà có thể trở thành một phần của nguồn điện phân tán tại Hà Nội.
Giá trị của mô hình không chỉ nằm ở lượng điện mỗi gia đình tự sản xuất, mà còn ở khả năng giảm nhu cầu lấy điện từ lưới vào những thời điểm phù hợp, tận dụng diện tích mái nhà sẵn có và thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch.
Để điện mặt trời mái nhà thực sự trở thành một phần của bài toán năng lượng Thủ đô, khoản hỗ trợ tài chính cần đi cùng một cơ chế ổn định, thủ tục rõ ràng, tiêu chuẩn kỹ thuật minh bạch và thị trường dịch vụ đủ tin cậy. Khi đó, mỗi mái nhà không chỉ là nơi tiêu thụ điện mà còn có thể trở thành một mắt xích trong hệ thống năng lượng xanh, phân tán của Hà Nội.
