Từ tháng 3/2026, nhiều trung tâm đăng kiểm trên cả nước bắt đầu áp dụng quy trình kiểm tra khí thải bằng phương pháp gia tốc tự do, thường được gọi là “đạp thốc chân ga”, đối với các phương tiện sử dụng động cơ diesel. Tuy nhiên, việc tăng ga đột ngột để đưa vòng tua động cơ lên mức cao nhất ngay khi xe đang đứng yên đang khiến không ít chủ phương tiện bày tỏ lo ngại về nguy cơ ảnh hưởng đến độ bền của động cơ.
Đáng chú ý, trước khi thực hiện bài kiểm tra khí thải, nhiều chủ xe cho biết họ được yêu cầu ký vào văn bản xác nhận miễn trừ trách nhiệm trong trường hợp phương tiện phát sinh sự cố kỹ thuật trong quá trình kiểm định. Điều này càng làm dấy lên nhiều băn khoăn trong cộng đồng người sử dụng ô tô, đặc biệt với các dòng xe diesel đã qua nhiều năm sử dụng.
Theo quy trình kiểm định khí thải đang được áp dụng tại nhiều trung tâm đăng kiểm, xe sử dụng động cơ diesel sẽ được kiểm tra bằng phương pháp gia tốc tự do. Đây là phương pháp đo lượng khói và khí thải khi động cơ hoạt động ở vòng tua cao trong thời gian ngắn.
Cụ thể, tại khu vực kiểm định, đăng kiểm viên sẽ điều khiển chân ga để tăng tốc động cơ đến mức vòng tua tối đa theo thông số do nhà sản xuất công bố. Trong trường hợp không có dữ liệu về tốc độ giới hạn của động cơ, người kiểm tra sẽ tăng ga để vòng tua đạt tối thiểu khoảng 2/3 số vòng quay tương ứng với công suất cực đại, sau đó nhả ga để thiết bị đo ghi nhận chỉ số khí thải.
Quy trình này thường được thực hiện trong vài lần liên tiếp để đảm bảo kết quả đo chính xác. Mục tiêu của phương pháp là xác định lượng khói và hạt muội phát sinh khi động cơ hoạt động ở điều kiện tải cao thời điểm mà lượng phát thải có thể đạt mức lớn nhất.
Theo một số kỹ thuật viên trong ngành đăng kiểm, phương pháp gia tốc tự do đã được áp dụng tại nhiều quốc gia nhằm kiểm soát khí thải đối với xe diesel, đặc biệt là các phương tiện có dấu hiệu xả khói đen khi tăng tốc.
 |
| Đăng kiểm viên tại một trung tâm kiểm định đang thực hiện các bước kiểm tra đánh giá phương tiện xe tới hạn đăng kiểm. Ảnh: Hoài Anh |
Dù được cho là cần thiết để đánh giá chính xác mức phát thải của phương tiện, quy trình “đạp thốc chân ga” vẫn khiến nhiều chủ xe cảm thấy không yên tâm.
Anh Hoàng (phường Từ Liêm, Hà Nội), chủ một chiếc ô tô chạy dầu sản xuất năm 2022, cho biết anh khá bất ngờ khi lần đầu chứng kiến quy trình kiểm tra khí thải theo cách này.
“Xe đang đứng yên mà đăng kiểm viên đạp ga lên rất cao, nghe tiếng máy gằn lên thấy khá xót. Tôi hiểu việc kiểm tra khí thải là cần thiết, nhưng vẫn không khỏi lo lắng cho động cơ của xe”, anh Hoàng chia sẻ.
Theo anh, trong quá trình sử dụng thực tế, xe của anh hiếm khi phải vận hành ở mức vòng tua quá cao trong thời gian ngắn như vậy, nhất là khi xe đang ở trạng thái không tải.
Một chủ xe khác là anh Bảo (phường Hà Đông, Hà Nội) cũng cho rằng việc tăng ga tối đa khi xe đang ở chế độ số P hoặc N có thể tạo ra áp lực lớn đối với các chi tiết cơ khí bên trong động cơ.
“Trong điều kiện vận hành bình thường, động cơ luôn có tải và có luồng gió làm mát khi xe di chuyển. Nhưng khi đứng yên mà đạp ga lên cực đại thì cảm giác rất khác”, anh Bảo nói.
Theo anh, với xe diesel, vòng tua khoảng 2.000 - 2.200 vòng/phút đã đủ để xe đạt tốc độ cao khi lưu thông trên đường. Vì vậy, việc đưa vòng tua lên mức 3.000 - 4.000 vòng/phút tại trạm đăng kiểm khiến nhiều người cảm thấy lo lắng.
Ở góc độ kỹ thuật, anh Khánh, chủ một garage sửa chữa ô tô tại khu vực Cầu Giấy (Hà Nội), cho rằng việc tăng ga lên mức cao trong thời gian ngắn về nguyên tắc không gây hại nếu động cơ đang ở trạng thái tốt.
Theo anh Khánh, các nhà sản xuất đều thiết kế động cơ với giới hạn vòng tua an toàn. Khi động cơ đạt đến ngưỡng này, hệ thống điều khiển điện tử sẽ tự động hạn chế để tránh vượt quá mức cho phép.
“Tuy nhiên, điều kiện để động cơ hoạt động ổn định ở vòng tua cao là phải được làm nóng đầy đủ và hệ thống bôi trơn, làm mát phải hoạt động tốt”, anh Khánh phân tích.
Đối với các xe đã sử dụng lâu năm, nếu bảo dưỡng không đầy đủ hoặc có dấu hiệu hao mòn ở các chi tiết như turbo tăng áp, kim phun hay gioăng mặt máy, việc tăng ga đột ngột có thể làm bộc lộ những vấn đề tiềm ẩn.
“Trong một số trường hợp, xe có thể xuất hiện khói đen khi thốc ga, thậm chí có nguy cơ hư hỏng nếu các bộ phận bên trong đã xuống cấp”, anh Khánh cho biết.
Tuy vậy, anh cũng nhận định rằng quy trình kiểm tra khí thải bằng gia tốc tự do có thể giúp phát hiện những phương tiện có động cơ hoạt động kém hiệu quả hoặc phát thải vượt mức cho phép.
 |
| Việc tăng ga lên mức cao trong thời gian ngắn về nguyên tắc không gây hại nếu động cơ đang ở trạng thái tốt. |
Ông Lê Văn Hòa (68 tuổi, Thanh Xuân, Hà Nội), người từng có nhiều năm lái xe dịch vụ, cho biết ông hiểu mục đích của việc siết chặt kiểm tra khí thải nhằm bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, quy trình “thốc ga” khi xe đang đứng yên vẫn khiến nhiều tài xế cảm thấy lo lắng.
“Trong thực tế khi xe chạy, động cơ có tải và được làm mát bởi gió khi di chuyển. Còn khi đứng yên mà tăng vòng tua lên mức cao, áp lực nhiệt và cơ học tác động lên động cơ sẽ lớn hơn”, ông Hòa nhận định.
Theo ông, với những chiếc xe đã sử dụng từ 7 đến 10 năm, nhiều chi tiết cơ khí có thể không còn ở trạng thái tối ưu. Vì vậy, việc ép vòng tua lên mức cực đại trong quá trình kiểm định đôi khi khiến chủ xe cảm thấy “xót xe”.
Tuy vậy, ông Hòa cũng thừa nhận rằng quy trình kiểm tra nghiêm ngặt có thể góp phần loại bỏ những phương tiện xuống cấp, phát thải lớn khi lưu thông trên đường.
Theo tìm hiểu, nếu phương tiện phát sinh hỏng hóc trong quá trình thử nghiệm ở vòng tua cao, xe sẽ không đạt yêu cầu đăng kiểm. Chủ xe khi đó phải sửa chữa, khắc phục sự cố trước khi đưa xe quay lại kiểm định.
Một số chuyên gia trong lĩnh vực ô tô cho rằng quy trình này cũng là cách để sàng lọc các phương tiện có hệ thống động cơ xuống cấp hoặc phát thải vượt tiêu chuẩn.
Trên thực tế, nhiều mẫu xe diesel hiện nay được thiết kế với giới hạn vòng tua khoảng 3.500 – 4.000 vòng/phút. Trong trường hợp xe có giới hạn vòng tua thấp hơn hoặc đã được hãng điều chỉnh thông số kỹ thuật, chủ xe có thể cung cấp tài liệu kỹ thuật để đăng kiểm viên áp dụng mức kiểm tra phù hợp.
Việc kiểm soát khí thải phương tiện đang trở thành yêu cầu ngày càng cấp thiết trong bối cảnh nhiều đô thị lớn phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm không khí gia tăng. Tuy nhiên, cùng với việc áp dụng các quy trình kiểm định nghiêm ngặt hơn, nhiều ý kiến cho rằng cơ quan chức năng cũng cần tăng cường giải thích, hướng dẫn để người dân hiểu rõ mục đích và cách thức thực hiện, từ đó giảm bớt những lo lắng không cần thiết.
Trong khi đó, đối với người sử dụng xe, việc bảo dưỡng định kỳ, kiểm tra hệ thống động cơ và nhiên liệu thường xuyên được xem là yếu tố quan trọng để đảm bảo phương tiện hoạt động ổn định và đáp ứng các tiêu chuẩn khí thải khi tham gia giao thông.
| Thông tin thêm cho bạn: Quyết định số 43/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ quy định lộ trình áp dụng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe ô tô tham gia giao thông đường bộ, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2026. Các nội dung chính theo Quyết định 43/2025/QĐ-TTg như sau: Lộ trình áp dụng: Áp dụng theo các mức khí thải (Mức 1, 2, 3, 4) dựa trên năm sản xuất của xe. Quy chuẩn mới: Kiểm tra khắt khe hơn, đặc biệt là quy định Mức 4 đối với xe sản xuất từ năm 2022. Khu vực đặc biệt: Tại Hà Nội và TP.HCM, xe ô tô từ năm sản xuất 2022 phải đáp ứng tiêu chuẩn Mức 5. Chuyển tiếp: Xe đã được cấp giấy chứng nhận kiểm định còn hiệu lực được tiếp tục lưu hành cho đến kỳ đăng kiểm tiếp theo. Nội dung này thay đổi các tiêu chuẩn cũ và nâng cao tiêu chuẩn môi trường đối với ô tô tham gia giao thông tại Việt Nam. |
