| Trung Quốc sẽ thiếu máy bay không người lái khi chiến tranh nổ ra Lợi nhuận công nghiệp Trung Quốc tăng nhờ AI Ai mua robot hình người Trung Quốc nhiều nhất? |
 |
| Trung Quốc siết xuất cảnh người vi phạm kiểm soát công nghệ. Ảnh: Getty. |
Trung Quốc đang mở rộng kiểm soát công nghệ từ hàng hóa, vốn và dữ liệu sang những người trực tiếp nắm giữ bí quyết kỹ thuật. Theo CNBC, các quy định mới có hiệu lực từ ngày 15/9 cho phép cơ quan chức năng hạn chế công dân xuất cảnh nếu họ vi phạm quy định kiểm soát xuất khẩu công nghệ.
Động thái xuất hiện khi doanh nghiệp Trung Quốc đẩy mạnh đầu tư, mở nhà máy và xây dựng mạng lưới kinh doanh ở nước ngoài. Quá trình này giúp công nghệ, đội ngũ kỹ sư và kinh nghiệm sản xuất di chuyển qua biên giới nhanh hơn, nhưng cũng làm tăng nguy cơ chuyển giao bí quyết ngoài tầm giám sát của Bắc Kinh.
CNBC dẫn lời Shuai Peng, Giám đốc điều hành Lex Magister, nền tảng kết nối doanh nghiệp Trung Quốc với luật sư quốc tế, cho rằng mọi công ty mở rộng ra nước ngoài đều phải rà soát nghĩa vụ tuân thủ, nhất là khi lãnh đạo hoặc nhân sự kỹ thuật trực tiếp tham gia đàm phán. Doanh nghiệp bán dẫn và trí tuệ nhân tạo chịu tác động rõ nhất, song phạm vi kiểm soát không giới hạn ở hai lĩnh vực này.
 |
| Trung Quốc muốn hợp nhất dàn thiết bị không người lái đa miền |
Các danh mục kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc bao phủ nhiều công nghệ, vật liệu và quy trình có thể ảnh hưởng đến lợi ích công nghiệp hoặc an ninh quốc gia. Vì vậy, rủi ro pháp lý không chỉ phát sinh khi một doanh nghiệp chuyển thiết bị ra nước ngoài. Việc một chuyên gia mang theo tài liệu, dữ liệu, thiết kế hoặc trao đổi bí quyết trong quá trình công tác cũng có thể trở thành vấn đề cần thẩm định.
Quy định mới không đồng nghĩa mọi kỹ sư Trung Quốc sẽ bị hạn chế đi lại. Peng nhận định hoạt động tham dự các sự kiện quốc tế thông thường, như Triển lãm Điện tử Tiêu dùng CES tại Las Vegas, khó bị ảnh hưởng trên diện rộng. Trọng tâm nằm ở các trường hợp có dấu hiệu né tránh cơ chế cấp phép hoặc chuyển công nghệ, tiền và hoạt động kinh doanh ra nước ngoài mà không chịu sự giám sát cần thiết.
Guo Shan, đối tác tại Hutong Research, dự báo tác động có thể tập trung ở Singapore và Nhật Bản. Singapore lâu nay là địa điểm quen thuộc để doanh nghiệp Trung Quốc thiết lập pháp nhân phục vụ hoạt động quốc tế, trong khi Nhật Bản liên quan đến những lo ngại về xuất khẩu đất hiếm trái phép. Ông cho rằng quy định chưa chắc làm thay đổi mạnh tâm lý kinh doanh toàn cầu đối với Trung Quốc.
Việc Bắc Kinh siết quản lý nhân sự diễn ra song song với các biện pháp kiểm soát của Washington. Theo CNBC, Bộ An ninh Nội địa Mỹ trước đó công bố quy định có hiệu lực từ ngày 15/9, rút ngắn thời gian lưu trú sau khi kết thúc chương trình đối với một số người mang thị thực sinh viên. Quy định cũng giảm thời hạn thị thực dành cho nhà báo Trung Quốc đại lục xuống 90 ngày, thay cho một năm.
Phía Mỹ lập luận rằng môi trường giáo dục mở mang lại lợi ích lớn, nhưng các trường đại học nghiên cứu cũng đối mặt nguy cơ gián điệp kinh tế, học thuật hoặc quân sự và chuyển giao công nghệ. Lập luận này cho thấy nhân lực khoa học đang được nhìn nhận vừa là nguồn lực đổi mới, vừa là một kênh có thể làm rò rỉ năng lực công nghệ chiến lược.
Sự giám sát tăng lên khi nhiều doanh nghiệp trí tuệ nhân tạo Trung Quốc thu hút các nhà khoa học từng được đào tạo hoặc làm việc tại Mỹ. Washington đồng thời gia tăng cáo buộc một số công ty Trung Quốc khai thác đầu ra của mô hình Mỹ để huấn luyện hệ thống riêng. Bộ Thương mại Trung Quốc đã phản đối và cảnh báo có thể xử lý các hoạt động bất hợp pháp liên quan.
Cạnh tranh công nghệ Mỹ, Trung vì thế bước sang một giai đoạn mới. Chip, máy sản xuất bán dẫn, khoáng sản quan trọng và mô hình trí tuệ nhân tạo vẫn là các điểm nóng. Tuy nhiên, nhà quản lý đang chú ý nhiều hơn đến con người sở hữu kiến thức vận hành, mã nguồn, quy trình sản xuất và quan hệ kinh doanh cần thiết để biến công nghệ thành năng lực thực tế.
Điều này làm tăng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp xuyên biên giới. Trước mỗi chuyến công tác, công ty có thể phải xác định nhân sự nào tiếp cận công nghệ thuộc diện kiểm soát, tài liệu nào được phép mang theo, dữ liệu nào có thể truy cập từ nước ngoài và nội dung nào cần giấy phép. Một sai sót về phân loại công nghệ có thể ảnh hưởng đến giao dịch, tiến độ dự án và quyền đi lại của cá nhân liên quan.
Các doanh nghiệp Việt Nam hợp tác với đối tác Trung Quốc hoặc Mỹ cần xem kiểm soát công nghệ là vấn đề quản trị vận hành, không phải thủ tục chỉ dành cho bộ phận xuất nhập khẩu. Rủi ro có thể xuất hiện trong hợp đồng nghiên cứu chung, thuê chuyên gia, nhận chuyển giao dây chuyền, dùng kho mã nguồn chung hoặc cho kỹ sư truy cập hệ thống từ nước ngoài.
Doanh nghiệp nên lập danh mục công nghệ, dữ liệu và nhân sự nhạy cảm theo từng dự án. Hợp đồng cần quy định rõ quyền sở hữu trí tuệ, phạm vi sử dụng dữ liệu, địa điểm lưu trữ, quyền truy cập từ xa và trách nhiệm xin giấy phép. Bộ phận pháp chế cũng cần kiểm tra quốc tịch của nhân sự, nơi đặt máy chủ và điểm đến của chuyến công tác khi dự án liên quan đến bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, viễn thông, vật liệu mới hoặc công nghệ lưỡng dụng.
Với cơ quan quản lý Việt Nam, xu hướng này đặt ra yêu cầu hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện quy định kiểm soát xuất khẩu của các thị trường lớn. Hướng dẫn rõ về công nghệ lưỡng dụng, bảo vệ dữ liệu và chuyển giao công nghệ sẽ giúp doanh nghiệp tránh vi phạm ngoài ý muốn, đồng thời bảo vệ quyền lợi của kỹ sư Việt Nam khi tham gia chuỗi nghiên cứu và sản xuất quốc tế.
Các rào cản mới cũng có thể tạo cơ hội cho Việt Nam thu hút một phần hoạt động nghiên cứu, sản xuất và dịch vụ công nghệ đang tái cấu trúc. Tuy nhiên, lợi thế chỉ bền vững nếu doanh nghiệp Việt xây dựng được cơ chế bảo vệ bí mật kinh doanh, quản lý truy cập và chứng minh nguồn gốc công nghệ. Nếu thiếu năng lực tuân thủ, doanh nghiệp có thể trở thành mắt xích chịu rủi ro cao trong chuỗi cung ứng đang bị chia cắt bởi chính sách.
Từ ngày 15/9, thông điệp từ cả Bắc Kinh và Washington trở nên rõ hơn: dòng chảy công nghệ không còn được đo bằng số thiết bị hoặc lượng vốn đi qua biên giới. Kiến thức nằm trong con người cũng trở thành đối tượng quản lý. Doanh nghiệp nào hoạt động xuyên biên giới phải chuẩn bị quy trình kiểm soát tương ứng trước khi ký hợp đồng, cử nhân sự đi công tác hoặc mở cơ sở ở nước ngoài.
