Tuy nhiên, giao dịch hoàn tất không có nghĩa những rủi ro trên môi trường số cũng kết thúc. Thời gian gần đây, người tiêu dùng có thể nhận được các cuộc gọi, tin nhắn giả danh sàn thương mại điện tử, người bán hoặc đơn vị vận chuyển, thông báo sản phẩm vừa mua thuộc diện phải thu hồi và đề nghị thực hiện thủ tục hoàn tiền.
Đáng chú ý, thủ đoạn này không đơn thuần dựa vào việc giả mạo thương hiệu. Đối tượng còn khai thác thông tin liên quan đến đơn hàng để tạo dựng một kịch bản đủ thuyết phục, đánh vào tâm lý tin tưởng của người mua.
 |
| Người tiêu dùng cần cảnh giác với các tin nhắn, cuộc gọi và đường liên kết giả mạo sàn thương mại điện tử - Hình minh họa do AI tạo. |
Cuộc gọi thường sẽ được gọi đến sau khi khách hàng nhận hàng. Đầu dây bên kia tự giới thiệu là nhân viên sàn thương mại điện tử, người bán hoặc đơn vị vận chuyển, thông báo sản phẩm vừa mua thuộc diện phải thu hồi do lỗi, thuộc lô hàng có vấn đề hoặc có nguy cơ gây mất an toàn. Phương án được đối tượng đưa ra là hoàn tiền để đảm bảo quyền lợi cho khách hàng và hướng dẫn người mua thực hiện các bước để hoàn tiền.
Điều khiến cho khách hàng tin tưởng đó là việc kẻ gian đưa ra những thông tin chính xác về giao dịch như tên sản phẩm hoặc thông tin của người mua. Tuy nhiên, chúng ta cần nhận thức rõ rằng, thông tin chính xác về một đơn hàng không phải là bằng chứng xác thực danh tính người gọi.
Sau khi tạo được lòng tin, các đối tượng lừa đảo thường tìm cách đưa người mua ra khỏi sàn thương mại điện tử để chuyển sang Facebook, Zalo, Telegram hoặc một kênh liên lạc khác để “được hỗ trợ nhanh hơn”.
Tại đây, nạn nhân có thể nhận được đường link, mã QR hoặc yêu cầu truy cập một website có giao diện tương tự sàn thương mại điện tử, ngân hàng hay cổng thanh toán. Các đối tượng có thể tiếp tục yêu cầu nhập thông tin tài khoản, mật khẩu, mã OTP hoặc thông tin thẻ.
Một số trường hợp còn phát sinh yêu cầu chuyển trước một khoản tiền với các tên gọi như “phí xác minh”, “phí xử lý hoàn tiền” hoặc “phí thu hồi”. Khi người dùng thực hiện theo hướng dẫn, nguy cơ mất quyền kiểm soát tài khoản hoặc mất tiền có thể xảy ra.
Có thể thấy rằng, môi trường mua sắm trực tuyến mang lại nhiều tiện lợi cho người dùng và ngày càng quen với việc thực hiện toàn bộ quy trình trên thiết bị số: tìm kiếm sản phẩm, đặt hàng, thanh toán, theo dõi vận chuyển và nhận hàng. Sự thuận tiện này cũng khiến người dùng dễ hình thành tâm lý xử lý nhanh những vấn đề phát sinh liên quan đến đơn hàng. Chính vì vậy, kỹ năng xác thực thông tin trở thành một lớp bảo vệ quan trọng.
 |
| SHB mở rộng tính năng cảnh báo tài khoản nhận tiền có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo |
Khi nhận được cuộc gọi thông báo thu hồi sản phẩm hoặc hoàn tiền bất thường, thay vì tiếp tục trao đổi theo số điện thoại được cung cấp, người dùng nên chủ động mở ứng dụng hoặc website chính thức của sàn để kiểm tra thông tin đơn hàng. Nếu cần xác minh, hãy sử dụng kênh chăm sóc khách hàng chính thức được công bố trên nền tảng.
Người dùng cũng cần đặc biệt thận trọng với yêu cầu chuyển cuộc trò chuyện sang một nền tảng khác. Việc rời khỏi ứng dụng chính thức khiến người mua khó kiểm chứng danh tính của người đang liên hệ và dễ bị dẫn tới các website, biểu mẫu hoặc tài khoản thanh toán do đối tượng kiểm soát.
Trong mọi tình huống, không cung cấp OTP, mật khẩu ngân hàng, mã PIN, thông tin đăng nhập hoặc dữ liệu bảo mật cho người gọi đến. Không truy cập đường link chưa được xác thực và không quét mã QR khi chưa biết rõ đích đến của mã.
Đặc biệt, cần phân biệt giữa thông tin phục vụ giao nhận với thông tin bảo mật tài chính. Việc nhân viên giao hàng hoặc người bán biết tên, số điện thoại, địa chỉ giao hàng hay thông tin đơn hàng không đồng nghĩa họ có quyền yêu cầu khách hàng cung cấp mật khẩu ngân hàng, mã OTP hoặc thực hiện giao dịch ngoài quy trình của nền tảng.
Một vấn đề khác người dùng cần quan tâm là cách bảo vệ dữ liệu phát sinh trong quá trình mua sắm trực tuyến. Mỗi đơn hàng có thể gắn với nhiều thông tin như họ tên, số điện thoại, địa chỉ, sản phẩm đã mua, thời điểm giao nhận và phương thức thanh toán. Khi những dữ liệu này bị khai thác để xây dựng kịch bản giả mạo, mức độ thuyết phục của cuộc gọi lừa đảo sẽ cao hơn đáng kể.
Vì vậy, bên cạnh việc lựa chọn nền tảng mua sắm uy tín, người dùng cần hình thành thói quen bảo vệ tài khoản và dữ liệu cá nhân: sử dụng mật khẩu mạnh, không dùng chung mật khẩu giữa các dịch vụ, bật xác thực nhiều lớp khi được hỗ trợ và thường xuyên kiểm tra các thông báo đăng nhập, giao dịch bất thường.
 |
| Lừa đảo livestream vé cào trúng thưởng trên Facebook |
Người mua cũng nên hạn chế công khai các thông tin liên quan đến đơn hàng trên mạng xã hội. Những hình ảnh chụp đơn hàng, mã vận đơn, số điện thoại hoặc thông tin giao nhận nếu được đăng tải công khai có thể trở thành những mảnh ghép giúp đối tượng xây dựng kịch bản tiếp cận nạn nhân.
Nếu nghi ngờ đã cung cấp thông tin bảo mật hoặc thực hiện giao dịch theo hướng dẫn của đối tượng lừa đảo, cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng hoặc đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán để được hỗ trợ; đồng thời lưu giữ số điện thoại, nội dung tin nhắn, đường link, mã QR, tài khoản liên hệ và thông tin giao dịch để phục vụ việc xác minh, trình báo khi cần thiết.
Với sự phát triển ngày càng nhanh của công nghệ số và hệ sinh thái thương mại điện tử, bảo đảm an toàn không chỉ là trách nhiệm của sàn, người bán hay đơn vị vận chuyển, người dùng cũng là một mắt xích quan trọng trong chuỗi bảo vệ dữ liệu và tài sản số. An toàn số, trong nhiều trường hợp, bắt đầu từ một thao tác rất đơn giản: không vội tin vào một cuộc gọi chỉ vì người gọi biết chính xác đơn hàng của mình.
