Chủ động an ninh năng lượng trước biến động địa chính trị toàn cầu

Biến động địa chính trị gia tăng sức ép lên thị trường năng lượng

Ngày 9/4/2026, tại Hà Nội, Hội thảo “Biến động địa - chính trị và chiến lược đảm bảo năng lượng” đã diễn ra với sự tham gia của nhiều chuyên gia, cơ quan quản lý và doanh nghiệp.

Phát biểu tại hội thảo, TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, cho rằng những diễn biến địa chính trị gần đây, đặc biệt tại Trung Đông, đã bộc lộ rõ mức độ phụ thuộc của nhiều quốc gia vào các nguồn cung năng lượng tập trung.

Theo ông, khi rủi ro xảy ra tại các khu vực trọng yếu, tác động không chỉ dừng ở giá dầu mà còn lan rộng đến toàn bộ chuỗi cung ứng năng lượng.

Hội thảo "Biến động địa - chính trị và chiến lược đảm bảo năng lượng" .Ảnh: Diệp Anh

TS. Hà Huy Ngọc (Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới) nhận định, thị trường năng lượng toàn cầu đang ngày càng nhạy cảm với các biến động địa chính trị. Căng thẳng tại Trung Đông không chỉ đẩy giá dầu tăng mà còn làm gia tăng rủi ro gián đoạn nguồn cung, chi phí vận tải và biến động tài chính.

Thực tế, đầu tháng 3/2026, giá dầu Brent đã có thời điểm vượt 115 USD/thùng, phản ánh lo ngại thiếu hụt nguồn cung. Các tuyến vận tải chiến lược như eo biển Hormuz cũng đối mặt nguy cơ gián đoạn, khiến chi phí logistics và bảo hiểm hàng hải tăng mạnh.

Theo các chuyên gia, Việt Nam là nền kinh tế có độ mở cao, phụ thuộc nhiều vào thương mại quốc tế và nhập khẩu năng lượng nên dễ bị ảnh hưởng bởi các cú sốc từ bên ngoài.

Hiện tổng nhu cầu xăng dầu và khí đốt khoảng 26,65 triệu tấn mỗi năm, trong khi nguồn cung nội địa mới đáp ứng khoảng 54,4%. Phần còn lại phải nhập khẩu, trong đó khu vực Trung Đông chiếm tỷ trọng đáng kể.

Trong tháng 3/2026, giá xăng E5 A92 tăng hơn 26%, dầu diesel tăng trên 57% so với bình quân tháng trước, kéo theo chi phí vận tải, logistics và sản xuất tăng cao.

Không chỉ ngành năng lượng, nhiều lĩnh vực như hàng không, xây dựng, hóa chất, phân bón và nông nghiệp cũng chịu áp lực lớn từ chi phí đầu vào.

Đáng chú ý, trong lĩnh vực xây dựng, nếu giá nhiên liệu tăng gấp đôi, chi phí dự toán công trình giao thông có thể tăng gần 16%, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và hiệu quả đầu tư.

Cần xây dựng chiến lược năng lượng dài hạn, chủ động

Từ thực tiễn trên, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần chuyển từ tư duy ứng phó ngắn hạn sang xây dựng chiến lược năng lượng chủ động và dài hạn.

Theo TS. Hà Huy Ngọc, vấn đề không chỉ là đảm bảo đủ nguồn cung trước mắt mà cần nâng cao khả năng làm chủ hệ thống năng lượng trong trung và dài hạn, thông qua tăng dự trữ, đa dạng hóa nguồn cung và nâng cao tính linh hoạt.

TS. Nguyễn Quốc Thập đề xuất lộ trình cụ thể, trong ngắn hạn, cần điều hành linh hoạt, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu để giảm áp lực tức thời. Trung hạn, cần xây dựng hệ thống dự trữ năng lượng chiến lược và hoàn thiện chuỗi LNG. Về dài hạn, cần rà soát, cập nhật quy hoạch năng lượng theo hướng giảm dần phụ thuộc nhập khẩu và tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo.

Một trong những giải pháp quan trọng là đẩy nhanh xây dựng kho dự trữ dầu thô và xăng dầu, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế để đa dạng hóa nguồn cung.

Bên cạnh nguồn năng lượng truyền thống, các chuyên gia nhấn mạnh cần phát triển các nhiên liệu thay thế như E5, E10 nhằm giảm phụ thuộc vào xăng dầu.

Về dài hạn, chuyển dịch năng lượng là xu hướng tất yếu. Việt Nam cần đẩy mạnh phát triển điện gió, điện mặt trời, đồng thời đầu tư nâng cấp hệ thống truyền tải và lưu trữ.

Ngoài ra, việc tháo gỡ vướng mắc để đưa các dự án năng lượng tái tạo đã hoàn thành vào vận hành, cùng với hoàn thiện hạ tầng logistics, cảng và kho chứa, sẽ góp phần nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống năng lượng.