 |
| Tự lập là trách nhiệm của thanh thiếu niên; việc thiết lập kỷ luật là trách nhiệm của cha mẹ. Ảnh minh họa: Getty. |
Các nghiên cứu gần đây liên tục cảnh báo về tình trạng lo âu, cô đơn và trầm cảm gia tăng ở thanh thiếu niên. Nhiều người cho rằng nguyên nhân đến từ mạng xã hội, áp lực học tập hoặc môi trường cạnh tranh khốc liệt.
Trước những thông tin này, nhiều cha mẹ bắt đầu lo lắng rằng chỉ một sai lầm nhỏ trong cách nuôi dạy cũng có thể khiến con cái tổn thương. Họ cố gắng tránh gây áp lực, hạn chế đặt ra quy tắc và thậm chí ngại khẳng định quyền uy của mình.
Tuy nhiên, theo các nhà tâm lý học lâm sàng, chính điều đó lại có thể khiến trẻ thiếu đi một yếu tố quan trọng để trưởng thành.
Điều thanh thiếu niên cần nhất: Cấu trúc và ranh giới rõ ràng
Theo Tiến sĩ Becky Kennedy và Tiến sĩ Sheryl Ziegler - hai nhà tâm lý học lâm sàng có nhiều năm làm việc với trẻ em và gia đình – điều mà thanh thiếu niên cần từ cha mẹ hơn bao giờ hết chính là một hệ thống có cấu trúc rõ ràng.
Khi cha mẹ tạo ra những quy tắc và giới hạn ổn định, trẻ sẽ cảm nhận được điều mà các nhà tâm lý học gọi là “sự kiềm chế cảm xúc” – tức cảm giác rằng những cảm xúc mạnh mẽ của mình được giữ an toàn trong một môi trường ổn định.
Ở độ tuổi này, cảm xúc của trẻ phát triển nhanh hơn khả năng kiểm soát bản thân. Thanh thiếu niên dễ phản ứng mạnh mẽ, dễ nổi nóng, dễ tranh cãi và thường xuyên thử thách các giới hạn.
Nếu không có cấu trúc rõ ràng, tất cả những cảm xúc mạnh mẽ đó có thể khiến trẻ cảm thấy lạc lõng và mất phương hướng.
Vì sao ranh giới giúp trẻ trở nên tự lập hơn
Nhiều người thường hiểu nhầm rằng để trẻ tự lập, cha mẹ cần cho chúng hoàn toàn tự do. Nhưng theo các chuyên gia, tự lập không phải là sự buông lỏng, mà là quá trình học cách đưa ra quyết định trong một khuôn khổ an toàn và ổn định.
Thanh thiếu niên luôn khao khát tự chủ. Tuy nhiên, chính các giới hạn từ cha mẹ lại giúp quá trình đó diễn ra lành mạnh. Trong phạm vi những ranh giới đó, trẻ sẽ: Thử thách các giới hạn; học cách thương lượng trách nhiệm; trải nghiệm sự thất vọng; rèn luyện khả năng phán đoán... Theo thời gian, những trải nghiệm này sẽ giúp trẻ phát triển sự kiên cường và khả năng tự kiểm soát. Ngược lại, nếu thiếu cấu trúc, trẻ không thực sự trở nên độc lập mà chỉ cảm thấy mất phương hướng.
 Trẻ em ngày càng bất ổn, chuyên gia Harvard chỉ ra cách tiếp cận sai lầm của cha mẹ Tỷ lệ trầm cảm, lo âu và nghỉ học kéo dài ở trẻ em đang ở mức báo động tại nhiều quốc gia, và đại ... |
Cha mẹ nên làm gì khi con nổi nóng?
Các nhà tâm lý học cho rằng nhiệm vụ của cha mẹ không phải là dập tắt cảm xúc của trẻ, mà là giữ sự ổn định khi cảm xúc bùng phát.
Một số cách đơn giản nhưng hiệu quả bao gồm: Giữ bình tĩnh; hãy nhớ rằng bạn là người trưởng thành trong tình huống này; con bạn có thể đang nổi loạn, nhưng bạn không cần phải phản ứng theo cảm xúc của chúng.
Đôi khi chỉ cần tạm dừng, hít thở sâu và giữ sự bình tĩnh hay thừa nhận cảm xúc nhưng không thay đổi ranh giới. Cha mẹ có thể nói: “Bố/Mẹ biết con đang rất buồn, nhưng câu trả lời vẫn là không.” Điều này giúp trẻ hiểu rằng cảm xúc của chúng được tôn trọng, nhưng quy tắc vẫn tồn tại.
Nói ít hơn
Khi thanh thiếu niên đang giận dữ, việc giải thích dài dòng thường khiến tình huống trở nên căng thẳng hơn. Một câu đơn giản như: “Bố/Mẹ hiểu con đang giận” đôi khi hiệu quả hơn rất nhiều.
Cho nhau không gian
Đôi khi, cách tốt nhất để ổn định tình huống là lùi lại một bước. Cha mẹ có thể nói: “Tôi ở đây khi con sẵn sàng nói chuyện.”Khoảng thời gian đó giúp cả hai bên bình tĩnh lại.
Cấu trúc trong gia đình có thể bắt đầu từ những điều nhỏ
Không có một khuôn mẫu chung cho mọi gia đình. Tuy nhiên, cấu trúc thường xuất hiện trong những quy tắc đơn giản như: Điện thoại phải đặt ở đâu sau 21h30; Thời gian về nhà muộn có nghĩa là gì; Các buổi tiệc có cần sự giám sát của người lớn hay không.
Ngoài ra, cấu trúc cũng bao gồm những giá trị cốt lõi của gia đình, như: Cách các thành viên đối xử với nhau; cách giải quyết mâu thuẫn; trách nhiệm của mỗi người... Theo các chuyên gia, chính những điều tưởng chừng nhỏ bé này lại tạo nên “lớp vỏ bảo vệ” giúp thanh thiếu niên phát triển thành những người trưởng thành mạnh mẽ và tự lập hơn.
