| Sanae Takaichi là ai? Kinh tế Nhật Bản tăng trưởng vượt kỳ vọng giữa áp lực giá năng lượng Can thiệp đồng yên thúc đẩy giao dịch carry trade |
 |
| BOJ nâng lãi suất lên 1,25%, cao nhất trong 31 năm. Ảnh chụp Ngân hàng Trung ương Nhật Bản - Getty. |
Ngân hàng Trung ương Nhật Bản, gọi tắt là BOJ, ngày 18/9 nâng lãi suất chính sách từ 1% lên 1,25%. Đây là mức cao nhất kể từ năm 1995 và là lần tăng lãi suất đầu tiên sau ba tháng. Quyết định đưa chính sách tiền tệ Nhật Bản tiến thêm một bước ra khỏi thời kỳ lãi suất siêu thấp kéo dài nhiều thập kỷ.
Hội đồng chính sách thông qua quyết định với tỷ lệ 7 phiếu thuận và 2 phiếu chống. Hai thành viên Toichiro Asada và Ayano Sato đề nghị giữ nguyên lãi suất. Họ cho rằng diễn biến kinh tế và giá cả chưa cho thấy sức ép tăng đủ mạnh để cần thắt chặt ngay.
 |
| Nhật Bản đứng trước đợt tăng lãi suất nhanh hơn dự kiến |
Mức tăng 0,25 điểm phần trăm đã được thị trường dự báo rộng rãi. Tuy nhiên, khoảng cách chỉ ba tháng so với lần tăng gần nhất cho thấy BOJ đã đẩy nhanh nhịp bình thường hóa chính sách. Trước đó, ngân hàng thường giãn các lần điều chỉnh khoảng sáu tháng để đánh giá tác động tới tăng trưởng, tiền lương và thị trường tài chính.
BOJ cho biết kinh tế và giá cả nhìn chung đi theo kịch bản cơ sở, song lạm phát nền có nguy cơ lệch lên trên mục tiêu 2%. Giá bán buôn còn cao, trong khi chi phí giữa các doanh nghiệp bắt đầu chuyển vào giá hàng hóa và dịch vụ dành cho người tiêu dùng. Doanh nghiệp cũng tiếp tục chuyển phần tăng của tiền lương và chi phí đầu vào vào giá bán.
Số liệu tháng 8 tạo ra một nghịch lý bề ngoài. Lạm phát toàn phần của Nhật Bản ở mức 1,9%, còn lạm phát lõi ở mức 1,7%, giảm từ 1,8% trong tháng 7. Cả hai chỉ số đều chưa vượt mục tiêu 2%. Vì vậy, ông Asada cho rằng nền kinh tế có thể chưa đủ mạnh để chịu thêm chi phí vốn cao hơn.
BOJ không chỉ nhìn vào chỉ số giá của một tháng. Ngân hàng theo dõi lạm phát nền, tức xu hướng giá sau khi loại bớt những biến động ngắn hạn. Cơ quan này nhận định lạm phát nền đang tiến gần 2% khi doanh nghiệp chuyển chi phí cao hơn sang người mua và kỳ vọng lạm phát tăng lên.
 Kinh tế Nhật Bản tăng trưởng vượt kỳ vọng giữa áp lực giá năng lượng Nền kinh tế Nhật Bản tăng trưởng 2,1% trong quý I/2026, vượt dự báo của giới phân tích nhờ tiêu dùng và xuất khẩu cải ... |
Đồng yên yếu là một phần quan trọng của bài toán. Đồng tiền mất giá làm hàng nhập khẩu, nhất là năng lượng và nguyên liệu, trở nên đắt hơn. Chi phí này có thể lan qua chuỗi cung ứng, đẩy giá sản xuất rồi giá bán lẻ đi lên. Nếu giữ lãi suất quá thấp trong thời gian dài, chênh lệch lợi suất giữa Nhật Bản và các nền kinh tế lớn có thể tiếp tục gây sức ép lên đồng yên.
Lãi suất 1,25% cũng đưa chính sách tới gần vùng trung tính danh nghĩa mà BOJ ước tính trong khoảng 1,1% đến 2,5%. Lãi suất trung tính là mức không kích thích cũng không kìm hãm nền kinh tế. Tuy vậy, biên độ ước tính rộng cho thấy BOJ vẫn phải thận trọng khi xác định điểm dừng.
Phản ứng thị trường cho thấy nhà đầu tư quan tâm đến tín hiệu sắp tới hơn bản thân lần tăng lãi suất. Sau thông báo, đồng yên suy yếu về quanh 156,9 yên đổi một USD. Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm cũng giảm, phản ánh kỳ vọng rằng tốc độ tăng lãi suất tiếp theo có thể chưa mạnh.
Hai phiếu phản đối tạo cảm giác thận trọng trong nội bộ BOJ. Tuyên bố của ngân hàng không đưa ra lịch trình cụ thể cho lần tăng kế tiếp. Vì vậy, việc lãi suất lên mức cao nhất 31 năm chưa đủ thuyết phục thị trường rằng chênh lệch lợi suất với Mỹ và châu Âu sẽ sớm thu hẹp.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent gần đây bày tỏ ủng hộ các biện pháp tiền tệ quyết liệt hơn nhằm ứng phó với đồng yên yếu trong cuộc gặp Thống đốc BOJ Kazuo Ueda bên lề hội nghị tài chính G20. Sức ép từ bên ngoài đặt BOJ trước yêu cầu khó: bảo vệ tính độc lập của chính sách, kiểm soát lạm phát và tránh gây sốc cho tăng trưởng trong nước.
Với hộ gia đình Nhật Bản, lãi suất cao hơn có thể cải thiện lợi tức tiền gửi nhưng làm tăng chi phí đối với các khoản vay có lãi suất điều chỉnh. Doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào vốn vay sẽ chịu áp lực chi phí tài chính, trong khi ngân hàng có thêm dư địa cải thiện biên lãi.
Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, đồng yên yếu tiếp tục tạo lợi thế khi quy đổi doanh thu ở nước ngoài về nội tệ. Ngược lại, các công ty nhập khẩu năng lượng, thực phẩm và linh kiện phải đối mặt với hóa đơn cao hơn. Tác động cuối cùng phụ thuộc vào khả năng tăng giá bán mà không làm nhu cầu suy giảm.
Các doanh nghiệp Việt Nam giao dịch với Nhật Bản cần theo dõi đồng thời tỷ giá yên, chi phí tín dụng và nhu cầu tại thị trường này. Đồng yên yếu có thể làm hàng Việt Nam đắt hơn đối với người mua Nhật, nhưng cũng giảm chi phí nhập máy móc và nguyên liệu được định giá bằng yên. Những hợp đồng dài hạn nên có điều khoản chia sẻ biến động tỷ giá hoặc biện pháp phòng ngừa rủi ro phù hợp.
Trên thị trường toàn cầu, lãi suất Nhật Bản tăng dần có thể làm thay đổi dòng vốn vay bằng đồng yên để đầu tư vào tài sản có lợi suất cao hơn. Nếu chi phí vay yên tăng hoặc đồng tiền này đảo chiều mạnh, nhà đầu tư có thể thu hẹp các vị thế sử dụng đòn bẩy. Đây là kênh khiến quyết định của BOJ tác động tới cổ phiếu, trái phiếu và tiền tệ ngoài Nhật Bản.
Hướng đi tiếp theo của BOJ sẽ phụ thuộc vào tiền lương, giá dịch vụ, chi phí nhập khẩu và phản ứng của nền kinh tế với các lần tăng trước. Thị trường hiện cần thêm tín hiệu từ Thống đốc Kazuo Ueda để đánh giá liệu mức 1,25% là một điểm dừng tạm thời hay mở đầu cho giai đoạn thắt chặt nhanh hơn.
