Ngành chuyển đổi: bằng chứng pháp luật và con số
Nghị quyết 68 đã chỉ đạo cắt giảm điều kiện kinh doanh, tăng phân quyền cho địa phương, thúc đẩy cơ chế công bố điều kiện thay cho cấp phép tiền kiểm; văn bản này trở thành căn cứ cho loạt nghị định, thông tư được ban hành trong nửa đầu năm 2025.
Bộ Công Thương ban hành Thông tư 40/2025/TT-BCT quy định cấp Giấy chứng nhận xuất xứ, chấp thuận doanh nghiệp tự chứng nhận xuất xứ hàng xuất khẩu, quy trình yêu cầu công khai thủ tục, tiếp nhận vướng mắc và báo cáo định kỳ lên Cục Xuất nhập khẩu cùng ủy ban cấp tỉnh. Tác động thực tế của quy định này hiển hiện trên hồ sơ xuất khẩu, giảm thời gian chờ xác nhận C/O cho những doanh nghiệp đủ năng lực chứng nhận.
 |
| Các quy định mới thúc đẩy dòng vốn ngoại chảy vào thị trường chứng khoán Việt Nam. Ảnh minh họa. |
Quy định miễn giấy phép xây dựng cho một số công trình có thẩm định kỹ thuật có hiệu lực từ 1/7/2025 mở cửa cho hoạt động xây dựng quy mô nhỏ, giảm bước hành chính trong cấp phép dự án nhỏ. Cùng thời điểm, cơ quan trung ương thực hiện phân cấp, phân quyền, bãi bỏ 74 thủ tục hành chính sau khi điều chỉnh mô hình chính quyền địa phương; Bộ Nội vụ báo cáo hoàn thành cắt giảm, đơn giản hóa 71/71 quy định liên quan hoạt động kinh doanh trong quý I/2025. Những con số này minh chứng cho quá trình chuyển đổi từ tiền kiểm sang công bố điều kiện trên phạm vi rộng.
Tác động thực tế, rủi ro và kinh nghiệm từ quốc tế
Việc đơn giản hóa thủ tục không chỉ nằm trên giấy tờ mà đã hiện rõ qua những con số thực tế. Tháng 6/2025 ghi nhận gần 24.400 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, mức cao kỷ lục so với các tháng trước; con số 8 tháng 2025 đạt 128.200 doanh nghiệp, tổng vốn đăng ký hơn 1.254,5 nghìn tỷ đồng, phản ánh dòng lực lượng doanh nghiệp tận dụng cơ chế hành chính mới. Đồng thời, Chính phủ đặt mục tiêu cắt giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục, 30% chi phí tuân thủ và 30% điều kiện kinh doanh trong năm 2025, bước chuyển này hướng tới giảm chi phí hành chính ước tính xấp xỉ 40.000 tỷ đồng mỗi năm. Những con số thực tế cho thấy phần lợi ích đã hiện hữu trên mặt bằng số liệu đăng ký.
 |
| Quá trình chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” để lộ khoảng trống cho hành vi gian lận, né tránh nghĩa vụ pháp lý. Lực lượng Quản lý thị trường tỉnh Thanh Hóa kiểm tra sản phẩm sữa đang lưu thông. Ảnh: Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp. |
Tuy vậy, mặt trái đã xuất hiện rõ trong hoạt động giám sát thị trường. Đầu năm 2025, cơ quan điều tra triệt phá đường dây sản xuất, kinh doanh sữa bột giả quy mô lớn với gần 573 nhãn hiệu, doanh thu gần 500 tỷ đồng. Lực lượng Quản lý thị trường tỉnh Thanh Hóa đã tiến hành rà soát, kiểm tra hàng trăm cơ sở bán sữa, dược phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe trong chiến dịch tăng cường kiểm soát; dữ liệu chuyên ngành cho thấy số vụ kiểm tra, xử lý vi phạm ở mức cao, tạo áp lực lớn lên năng lực hậu kiểm. Những thực tế này minh họa hệ lụy kiểm soát sau cấp phép trong bối cảnh mở cửa nhanh.
Kinh nghiệm quốc tế tạo nên bức tranh tham chiếu quan trọng cho Việt Nam trong giai đoạn chuyển đổi. Cụ thể, OECD khuyến nghị đưa ex-post evaluation vào chu trình chính sách, áp dụng nguyên tắc “Once-Only” khi thu thập thông tin doanh nghiệp, cân chỉnh biện pháp quản lý theo mức rủi ro; khung này nhấn mạnh vai trò dữ liệu điện tử, đánh giá hậu kiểm liên tục để phát hiện hệ quả bất lợi sớm.
Liên minh châu Âu sau khi triển khai Directive 2006/123/EC cũng đã hướng tới tháo rào cản dịch vụ; kết quả cho thấy lợi ích về mở cửa thị trường song hành với nhu cầu tăng cường cơ chế khiếu nại và truy cứu trách nhiệm hành chính khi vi phạm xuất hiện.
Với những bằng chứng pháp lý, số liệu đăng ký doanh nghiệp, diễn biến thanh tra thị trường cùng tham chiếu quốc tế nhằm làm rõ tính hai mặt trong chuyển từ cấp phép sang công bố điều kiện. Hiệu quả chính sách hiện thể hiện trên các chỉ số gia nhập thị trường, song song tồn tại áp lực tăng cường năng lực hậu kiểm, quản lý rủi ro trong chuỗi cung ứng và bảo vệ người tiêu dùng; diễn biến tiếp theo phụ thuộc vào tốc độ hoàn thiện quy định hướng dẫn, chất lượng dữ liệu điện tử và năng lực thực thi trên thực địa.
