Cần cân nhắc kỹ lưỡng lộ trình khi áp thuế tiêu thụ đặc biệt với nước giải khát có đường

Trong bối cảnh địa chính trị phức tạp và biến động của chính sách thương mại toàn cầu, đặc biệt là tác động từ chính sách thuế đối ứng của Mỹ, việc thay đổi chính sách thuế trong bối cảnh hiện nay rõ ràng sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực, tạo sức ép nghĩa vụ tài chính cho các doanh nghiệp - vốn là trụ cột của tăng trưởng.

Theo PGS. TS Nguyễn Văn Việt, Chủ tịch Hiệp hội Bia-Rượu-Nước giải khát Việt Nam (VBA), ngành đồ uống trong đó có các doanh nghiệp nước giải khát (NGK) hiện đóng góp khoảng trên 60 nghìn tỷ đồng mỗi năm vào ngân sách Nhà nước, chiếm gần 3% tổng thu ngân sách, chưa kể tạo việc làm cho hàng triệu lao động. Đây là nguồn lực quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của đất nước và ổn định an sinh xã hội.

Ngoài ra, ngành NGK thu hút nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) từ các Tập đoàn lớn trên thế giới như Coca-cola, Suntory PepsiCo... và cả vốn đầu tư từ khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, là động lực cần hỗ trợ để thúc đẩy tăng trưởng trong thời gian tới. Vì vậy, để bảo đảm tăng trưởng kinh tế, ông Việt lưu ý cần quan tâm tới “sức khỏe” doanh nghiệp, “nuôi dưỡng nguồn thu” và sức cầu tiêu dùng nội địa. Khi doanh nghiệp suy yếu, việc làm giảm, thu nhập lao động bị ảnh hưởng, sức mua suy giảm, đà phục hồi kinh tế sẽ chậm lại.

Ảnh minh họa.

Phân tích về bối cảnh thương mại toàn cầu hiện nay, TS. Cấn Văn Lực (Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV kiêm Giám đốc Viện Đào tạo và Nghiên cứu BIDV) cho rằng, thế giới đang tăng trưởng chậm lại mà Việt Nam lại muốn tăng trưởng đột phá 8% vào 2025 và hai con số giai đoạn 2026-2030, cao nhất trong khu vực.

Lạm phát thế giới, giá dầu khá ổn nhưng rủi ro bất định về chính sách thương mại, thách thức rất lớn. Ông Lực nhận định doanh nghiệp còn nhiều khó khăn (chiến tranh thương mại - công nghệ; chi phí đầu vào và logistics tăng/ở mức cao, đơn hàng phục hồi không đồng đều và thiếu bền vững; yêu cầu số hóa và xanh hóa ngày càng cao), sức cầu tiêu dùng còn rất yếu.

TS. Cấn Văn Lực cũng lưu ý tác động đối với phát triển bền vững, bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Những mặt hàng đưa vào đối tượng chịu thuế (chẳng hạn như NGK có đường): Cần làm rõ cơ sở khoa học, thực tiễn, kinh nghiệm quốc tế và đặc thù của Việt Nam. Theo TS. Cấn Văn Lực: “Việc áp thuế TTĐB đối với NGK có đường sẽ gây ra tác động tiêu cực tới các doanh nghiệp trong ngành NGK cũng như các ngành khác trong chuỗi cung ứng. Để đạt được mục tiêu về tăng trưởng kinh tế, các doanh nghiệp với vai trò là động lực quan trọng rất mong đợi các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi và phát triển bền vững, từ đó tạo nguồn thu ngân sách ổn định và lâu dài. Do vậy, việc áp thuế TTĐB đối với NGK có đường trong bối cảnh Quốc hội và Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng cao, bền vững là chưa phù hợp”.

Ngành đồ uống là ngành thu hút nhiều vốn đầu tư trong nước và những tập đoàn lớn từ nước ngoài, vì vậy, chúng ta cần tiếp tục duy trì sức hấp dẫn, cạnh tranh và niềm tin để ổn định các nhà đầu tư hiện tại, thu hút đầu tư nước ngoài và ổn định môi trường đầu tư kinh doanh. Một trong những động lực đã được nhận diện là đẩy mạnh tiêu dùng trong nước cần được quan tâm hơn bao giờ hết trong bối cảnh hiện nay để tạo sự bền vững cho sự tăng trưởng từ chính các sức mạnh nội tại của Việt Nam. Cụ thể là các chính sách đầu tư từ khu vực tư nhân, kích cầu tiêu dùng trong nước và hỗ trợ cho các doanh nghiệp để có thể đóng góp vào động lực tăng trưởng, nỗ lực quyết tâm đạt mục tiêu mà Quốc hội và Chính phủ đề ra.

Xét về tác động kinh tế, việc áp thuế TTĐB 5% hay 10% đối với NGK có đường đều tạo tác động tiêu cực về dài hạn. Theo báo cáo đánh giá tác động của Bộ Tài chính về dự luật này, nếu áp thuế TTĐB theo phương án đề xuất 10% số thu ngân sách nhà nước trong năm đầu tiên sẽ tăng khoảng 2.400 tỷ đồng. Tuy nhiên, số thu các năm sau sẽ giảm hơn so với năm đầu do tiêu thụ có thể giảm.

Báo cáo nghiên cứu đánh giá tác động của Viện quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) thì việc áp thuế TTĐB đối với nước giải khát có đường thu ngân sách nhà nước có thể sẽ giảm ở các chu kỳ tiếp theo khi doanh nghiệp ngành NGK và các ngành khác trong quan hệ liên ngành thu hẹp quy mô sản xuất, dẫn tới giảm giá trị tăng thêm, giảm giá trị sản xuất, giảm lợi nhuận; kéo theo đó ảnh hưởng tới nguồn thu ngân sách nhà nước từ thuế, đồng thời ảnh hưởng tiếp đến cơ hội việc làm và thu nhập của người lao động. Hệ quả là làm suy giảm GDP của nền kinh tế.

Theo tính toán của CIEM, sẽ có thể ảnh hưởng lan tỏa đến hơn 20 ngành công nghiệp liên quan khác và giảm 0,448% GDP của toàn nền kinh tế, tương ứng 42.570 tỷ đồng (nếu áp thuế 10%), giảm 0,288% GDP, tương ứng 27.374 tỉ đồng (nếu áp thuế 5%), giảm thu nhập người lao động v.v

TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh cũng khẳng định đề xuất tăng thuế TTĐB, mở rộng đối tượng đánh thuế sẽ gây nhiều khó khăn cho ngành sản xuất đồ uống. Cần cân nhắc thêm về hiệu quả và công bằng của sắc thuế kiến nghị của các chuyên gia, doanh nghiệp, hiệp hội là chưa nên áp thuế NGK có đường là hợp lý.

Trong mấy năm trở lại đây, ngành đã gặp rất nhiều khó khăn do Covid, các cuộc xung đột trên thế giới, các doanh nghiệp ngành đồ uống đã cố gắng tìm mọi cách để vượt qua khó khăn bằng nhiều giải pháp để tăng sức chống chịu, ổn định sản xuất, tạo công ăn việc làm cho người lao động. Ngành đồ uống đã và đang ghi nhận sự giảm sụt mạnh từ doanh thu, lợi nhuận, kéo theo đó là cả các hệ thống thương mại, nhà hàng, khu vui chơi giải trí, vận tải, chuỗi cung ứng đầu vào đều ghi nhận chịu tác động lan truyền gián tiếp.

Cộng đồng doanh nghiệp NGK kiến nghị và mong mỏi các nhà hoạch định chính sách cần đánh giá giá toàn diện và cân nhắc kỹ lưỡng lộ trình khi áp thuế TTĐB đối NGK có đường. Là mặt hàng mới bổ sung vào đối tượng chịu thuế TTĐB, theo nghiên cứu đánh giá tác động, thông lệ quốc tế, kiến nghị cân nhắc lộ trình và thuế suất hợp lý hơn giúp doanh nghiệp và thị trường thích nghi, điều chỉnh, cụ thể, cân nhắc lộ trình hợp lý hơn: Từ 2028 áp thuế suất 5%; Từ 2029 là 8% và từ 2030 là 10%.