Thị trường vàng Việt Nam sắp 'lột xác': Giá vàng miếng SJC có thể giảm sốc 5 triệu đồng/lượng

Yêu cầu xóa độc quyền vàng miếng của Tổng Bí thư Tô Lâm đang tạo nên những thay đổi mạnh mẽ trên thị trường kim loại quý trong nước. Điều này không chỉ báo hiệu sự chuyển mình của cơ chế quản lý nhà nước mà còn hứa hẹn mang lại những tác động sâu rộng đến giá cả, nguồn cung và cả định hướng phát triển dài hạn của thị trường vàng Việt Nam.

Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu. Ảnh: Ban Chính sách, chiến lược Trung ương

Từ độc quyền đến cạnh tranh có kiểm soát

Ngày 28 tháng 5 năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng khi Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu xóa bỏ thế độc quyền nhà nước về sản xuất vàng miếng. Yêu cầu này không đến từ áp lực bên ngoài mà xuất phát từ sự nhận thức sâu sắc về những hạn chế của mô hình độc quyền hiện tại.

Thay vì duy trì mô hình doanh nghiệp độc quyền, nhà nước sẽ chuyển sang vai trò quản lý và cho phép nhiều doanh nghiệp đủ điều kiện tham gia sản xuất vàng miếng. Mục tiêu rõ ràng là tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, đa dạng hóa nguồn cung và ổn định giá vàng trong nước.

Chính phủ đã yêu cầu Ngân hàng Nhà nước trình Nghị định sửa đổi về quản lý hoạt động kinh doanh vàng trong quý 2 năm 2025. Trọng tâm là sửa đổi Nghị định 24/2012/NĐ-CP theo hướng thị trường hóa có kiểm soát, tạo sự kết nối hiệu quả giữa thị trường vàng trong nước với quốc tế.

Các giải pháp cụ thể được đưa ra bao gồm mở rộng quyền nhập khẩu vàng có kiểm soát, khuyến khích phát triển thị trường vàng trang sức, nghiên cứu thành lập Sở giao dịch vàng quốc gia hoặc cho phép giao dịch vàng trên sàn hàng hóa. Đặc biệt, việc áp dụng thuế giao dịch vàng nhằm tăng minh bạch và hạn chế đầu cơ cũng được đặt lên bàn cân.

Khi thế độc quyền vàng miếng không còn

Tác động ngay lập tức đến giá vàng trong nước

Phân tích từ các chuyên gia kinh tế cho thấy việc đề xuất cơ chế, chính sách quản lý hiệu quả thị trường vàng thời gian tới sẽ tạo ra những thay đổi mạnh mẽ về giá cả. Ngay khi cơ chế, chính sách quản lý hiệu quả thị trường vàng mới có hiệu lực, giá vàng miếng SJC dự kiến sẽ giảm từ 2 đến 5 triệu đồng mỗi lượng.

Thực tế đã chứng minh sức mạnh của thông tin thị trường. Chỉ riêng việc thông báo về khả năng xóa độc quyền vào tháng 3 năm 2024 đã khiến giá vàng miếng SJC giảm từ 82,5 triệu xuống 77,9 triệu đồng mỗi lượng chỉ trong vài ngày. Mức chênh lệch giá vàng trong nước so với thế giới cũng giảm từ 18 triệu xuống còn khoảng 13 triệu đồng mỗi lượng.

Cơ chế hoạt động của hiện tượng này khá rõ ràng. Khi nhiều doanh nghiệp được phép sản xuất và nhập khẩu vàng miếng, nguồn cung sẽ tăng lên đáng kể. Áp lực cạnh tranh sẽ buộc các doanh nghiệp phải điều chỉnh giá bán xuống mức hợp lý hơn, gần với giá thế giới.

Thu hẹp khoảng cách với thị trường quốc tế

Chênh lệch giá vàng giữa Việt Nam và thế giới từng lên tới 18 triệu đồng mỗi lượng, một con số khiến nhiều người tiêu dùng phải "ngước nhìn". Với chính sách mới, chênh lệch này dự kiến sẽ giảm xuống dưới 10 triệu đồng mỗi lượng nhờ tăng cung và cạnh tranh.

Việc thu hẹp khoảng cách giá không chỉ có ý nghĩa kinh tế mà còn tạo ra sự công bằng cho người tiêu dùng. Họ sẽ không phải chịu mức giá "trên trời" chỉ vì cơ chế độc quyền. Đồng thời, điều này cũng giảm áp lực đầu cơ và tình trạng buôn lậu vàng qua biên giới.

Tác động hạn chế đến giá vàng quốc tế

Khác với những biến động mạnh trên thị trường trong nước, tác động của việc xóa độc quyền vàng tại Việt Nam đến giá vàng quốc tế sẽ khá hạn chế. Lý do chính là Việt Nam chỉ chiếm khoảng 1% nhu cầu vàng toàn cầu.

Giá vàng thế giới chủ yếu chịu ảnh hưởng từ các yếu tố vĩ mô như lãi suất USD, bất ổn địa chính trị, và nhu cầu từ các thị trường lớn như Trung Quốc, Ấn Độ. Do đó, những thay đổi ở Việt Nam sẽ có tác động giá vàng nội địa nhiều hơn là toàn cầu.

Ảnh minh họa

Định hướng phát triển: Từ "siết để kiểm soát" sang "mở để quản trị"

Chuyển đổi tư duy quản lý

Sự thay đổi lớn nhất trong việc xóa bỏ thế độc quyền nhà nước về thương hiệu vàng miếng ở Việt Nam nằm ở tư duy quản lý. Thay vì "siết để kiểm soát", nhà nước chuyển sang "mở để quản trị". Thay vì tư duy "cấm", nhà nước hướng tới "quản lý hiệu quả".

Nguyên tắc xuyên suốt là tôn trọng quyền sở hữu, quyền tự do kinh doanh của người dân và doanh nghiệp. Đồng thời phải đưa thị trường vàng vận động phù hợp với các nguyên tắc của thị trường, có sự quản lý của nhà nước.

Đa dạng hóa nguồn cung và thương hiệu

Một trong những hướng phát triển trọng tâm là đa dạng hóa nguồn cung và thương hiệu vàng miếng. Thay vì chỉ có một thương hiệu độc quyền, nhiều doanh nghiệp đủ điều kiện sẽ được cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu, sản xuất vàng miếng với thương hiệu riêng. Điều này không chỉ tăng nguồn cung chính ngạch mà còn giúp giảm chênh lệch giá và hạn chế buôn lậu vàng qua biên giới.

Ngoài ra, còn tạo ra môi trường cạnh tranh bình đẳng, đa dạng hóa sản phẩm cho người tiêu dùng. Họ sẽ có nhiều lựa chọn hơn về chất lượng, giá cả và dịch vụ đi kèm.

Nhà nước sẽ cấp hạn mức sản xuất vàng miếng cho các doanh nghiệp đáp ứng điều kiện. Các doanh nghiệp tự cân đối nguồn ngoại tệ để nhập khẩu vàng nguyên liệu, giúp nhà nước không phải sử dụng dự trữ ngoại hối để can thiệp thị trường.

Phát triển thị trường vàng trang sức

Hướng phát triển khác là thúc đẩy mạnh mẽ thị trường vàng trang sức và chế tác. Mục tiêu là đưa Việt Nam trở thành trung tâm chế tác vàng trong khu vực, phát triển ngành xuất khẩu vàng trang sức chất lượng cao.

Đồng thời, thúc đẩy chuyển hóa vàng tích trữ trong dân thành sản phẩm có giá trị gia tăng, phục vụ phát triển kinh tế thay vì chỉ tích trữ thụ động.

Nghiên cứu thành lập sàn giao dịch vàng

Một định hướng đầy tham vọng là nghiên cứu thành lập Sở giao dịch vàng quốc gia hoặc cho phép giao dịch vàng trên Sở giao dịch hàng hóa. Điều này sẽ tăng tính minh bạch, hiệu quả quản lý và thu hút nguồn lực vàng trong dân vào nền kinh tế thực.

Phản ứng từ thị trường từ đề xuất cơ chế, chính sách quản lý hiệu quả thị trường vàng

Doanh nghiệp ủng hộ mạnh mẽ

Điều đáng chú ý là sự đồng thuận từ các doanh nghiệp về xóa bỏ thế độc quyền nhà nước về thương hiệu vàng miếng ở Việt Nam. Ngay cả SJC, doanh nghiệp lâu nay được độc quyền vàng miếng, cũng đề xuất bỏ độc quyền.

Tổng giám đốc SJC khẳng định doanh nghiệp này không được hưởng lợi gì từ độc quyền vàng miếng, thậm chí còn bị mang tiếng trục lợi. SJC đề xuất cho phép doanh nghiệp được dập vàng miếng và nhập khẩu vàng nguyên liệu để đa dạng nguồn cung.

Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam cũng đồng thuận với việc xóa bỏ độc quyền. Họ cho rằng chỉ cần bỏ độc quyền, giá vàng sẽ giảm ngay vài triệu đồng mỗi lượng, thị trường sẽ bình ổn hơn và người tiêu dùng sẽ có lợi.

Cảnh báo về rủi ro độc quyền nhóm

Tuy nhiên, một số chuyên gia cũng đưa ra những cảnh báo cần thiết. Họ lo ngại nếu chỉ mở cho một số doanh nghiệp lớn, thị trường có thể chuyển từ độc quyền nhà nước sang độc quyền nhóm.

Điều này có thể dẫn đến tình trạng các doanh nghiệp lớn "bắt tay" với nhau để duy trì giá cao, làm giảm hiệu quả cạnh tranh. Do đó, cần thiết kế cơ chế và chính sách quản lý thị trường vàng một cách khéo léo để đảm bảo cạnh tranh thực sự và lợi ích cho người tiêu dùng.

Những thách thức cần vượt qua

Quản lý rủi ro độc quyền nhóm

Thách thức lớn nhất của việc xóa bỏ thế độc quyền nhà nước về thương hiệu vàng miếng ở Việt Nam là làm sao tránh hình thành độc quyền nhóm. Cần có cơ chế cấp phép minh bạch, công bằng để nhiều doanh nghiệp có cơ hội tham gia.

Đồng thời, cần có các biện pháp giám sát, kiểm soát để ngăn chặn việc các doanh nghiệp thỏa thuận với nhau về giá cả, chia chia thị trường.

Cân bằng giữa mở cửa và quản lý, không để ảnh hưởng đến dự trữ ngoại hối

Thách thức khác là cân bằng giữa việc mở cửa thị trường và duy trì khả năng quản lý hiệu quả. Cần đảm bảo việc tăng cường cung không dẫn đến mất kiểm soát thị trường hoặc tác động tiêu cực đến cán cân thanh toán.

Việc nhập khẩu vàng tăng có thể gây áp lực lên cán cân thanh toán. Tuy nhiên, với dự trữ ngoại hối của Việt Nam hiện ở mức an toàn khoảng 100 tỷ USD, rủi ro này được đánh giá là có thể kiểm soát được.

Kết luận

Yêu cầu xóa bỏ thế độc quyền nhà nước về thương hiệu vàng miếng có kiểm soát của Tổng Bí Thư Tô Lâm được đánh giá là một bước đi đúng hướng, phù hợp với xu thế thị trường hóa và hội nhập quốc tế. Điều này hứa hẹn mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người tiêu dùng, doanh nghiệp và nền kinh tế.

Tuy nhiên, thành công của chính sách phụ thuộc vào việc thiết kế và triển khai cụ thể. Cần có lộ trình rõ ràng, cơ chế quản lý chặt chẽ và sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan liên quan.

Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng và quyết tâm thực hiện, thị trường vàng Việt Nam có thể sẽ "lột xác" thành một thị trường hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn trong thời gian tới.