 |
| Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump và Thủ tướng Úc Anthony Albanese sau khi ký thỏa thuận. Ảnh: Nhà Trắng |
Thỏa thuận hợp tác đất hiếm trị giá 8,5 tỷ USD giữa Mỹ và Australia đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong chiến lược giảm sự phụ thuộc đất hiếm vào Trung Quốc. Động thái này phản ánh sự thức tỉnh của phương Tây trước nguy cơ bị "bóp nghẹt" bởi sự thống trị tuyệt đối của Bắc Kinh trong ngành công nghiệp then chốt này.
Tuy nhiên, từ các thông tin được hai bên công bố cho thấy sự mâu thuẫn trong việc truyền thông về quy mô đầu tư ban đầu.
Theo đó, Thủ tướng Australia Anthony Albanese tuyên bố hai nước sẽ đóng góp 1 tỷ USD trong sáu tháng đầu, trong khi Nhà Trắng sau đó điều chỉnh con số lên 3 tỷ USD cho cùng khoảng thời gian này. Sự khác biệt gấp ba lần này đặt ra câu hỏi về tính chính xác trong việc định giá các dự án hoặc phản ánh sự thiếu đồng bộ trong chiến lược truyền thông.
Theo interestingengineering thông tin, ngân hàng Xuất nhập khẩu Mỹ cam kết ban hành bảy thư tín dụng trị giá 2,2 tỷ USD, có khả năng kích hoạt tổng đầu tư lên 5 tỷ USD. Con số này cho thấy tác động nhân tố tài chính trong việc thu hút vốn tư nhân tham gia các dự án chiến lược.
Trung Quốc hiện kiểm soát khoảng 80% sản lượng đất hiếm toàn cầu và gần như độc quyền trong khâu tinh chế, chế biến. Điều này tạo ra một điểm nghẽn lớn cho các ngành công nghiệp then chốt như sản xuất chíp bán dẫn, hệ thống quốc phòng, xe điện và năng lượng tái tạo. Nam châm đất hiếm neodymium, ví dụ, là thành phần không thể thay thế trong các turbin gió và động cơ xe điện.
Việc Trung Quốc áp đặt kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt đối với đất hiếm đầu tháng này đã làm rung chuyển thị trường toàn cầu. Giá một số loại đất hiếm quan trọng như dysprosium và terbium tăng vọt 15-20% chỉ trong vòng hai tuần, cho thấy mức độ dễ tổn thương của chuỗi cung ứng hiện tại.
Thủ tướng Albanese cho biết kế hoạch bao gồm ba nhóm dự án chung với sự tham gia của các công ty như Alcoa. "Điều chúng tôi đang cố gắng làm ở đây là nắm bắt những cơ hội hiện có", ông nói.
Hoa Kỳ sẽ đầu tư vào hoạt động chế biến đất hiếm tại Úc và một dự án sẽ liên quan đến liên doanh ba bên với Nhật Bản.
Lầu Năm Góc cũng đang cam kết xây dựng một nhà máy tinh luyện gali ở Tây Úc với công suất 100 tấn mỗi năm. Hồi tháng 8, Alcoa đã công bố đang tìm hiểu một dự án gali với Nhật Bản tại một trong những nhà máy tinh luyện nhôm của họ ở Tây Úc.
Dự án nhà máy tinh chế gali tại Tây Australia là một bước tiến tích cực. Tuy nhiên, so với nhu cầu toàn cầu khoảng 600 tấn gali mỗi năm, con số này chỉ đáp ứng được 16% nhu cầu. Điều này nhấn mạnh sự cần thiết phải có nhiều dự án tương tự khác để tạo ra tác động thực sự.
"Trong khoảng một năm nữa, chúng ta sẽ có rất nhiều khoáng sản quan trọng và đất hiếm đến nỗi bạn sẽ không biết phải làm gì với chúng", Tổng thống Trump tuyên bố. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ các dự án khai thác đất hiếm trước đây cho thấy thời gian từ khám phá đến sản xuất thương mại thường kéo dài 7-10 năm. Thậm chí với các dự án đã có cơ sở hạ tầng sẵn có, việc nâng cấp công nghệ tinh chế vẫn đòi hỏi ít nhất 3-5 năm.
Tổng thống Trump cũng cho biết Hoa Kỳ cũng đang phối hợp với các quốc gia khác để xây dựng chuỗi cung ứng độc lập với Trung Quốc.
Chi phí sản xuất đất hiếm tại Australia và Mỹ cao hơn 30-50% so với Trung Quốc do nhiều yếu tố: tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt hơn, chi phí lao động cao hơn và thiếu kinh nghiệm trong quy trình tinh chế phức tạp. Điều này đặt ra thách thức về khả năng cạnh tranh trên thị trường thương mại tự do.
Công nghệ tinh chế đất hiếm đòi hỏi chuyên môn cao và quy trình phức tạp với hàng chục bước xử lý hóa học. Trung Quốc đã mất hơn hai thập kỷ để hoàn thiện các quy trình này, trong khi các đối thủ phương Tây hiện tại mới chỉ ở giai đoạn khởi đầu.
Thỏa thuận Mỹ-Australia không chỉ mang tính kinh tế mà còn thể hiện sự dịch chuyển trong cán cân quyền lực toàn cầu. Việc Nhật Bản tham gia vào một số dự án ba bên cho thấy sự hình thành của một liên minh công nghệ nhằm đối trọng với Trung Quốc trong khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.
Tuy nhiên, thành công của chiến lược này phụ thuộc vào khả năng duy trì cam kết chính trị dài hạn và sẵn sàng chấp nhận chi phí cao hơn trong giai đoạn ban đầu. Lịch sử cho thấy các dự án năng lượng và khoáng sản chiến lược thường gặp khó khăn khi ưu tiên chính trị thay đổi.
Thỏa thuận 8,5 tỷ USD đại diện cho một bước khởi đầu quan trọng, nhưng chặng đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức. Thành công cuối cùng sẽ được đo lường bằng khả năng tạo ra một chuỗi cung ứng đất hiếm ổn định, bền vững và có khả năng cạnh tranh ngoài tầm kiểm soát của bất kỳ một quốc gia nào.
