Chủ tịch Hồ Chí Minh với khoa học công nghệ và bài học cho thực tiễn đổi mới sáng tạo hôm nay

Hơn 1.500 tác phẩm góp phần lan tỏa tư tưởng Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới

'Sen đầu mùa' hướng tới kỷ niệm 136 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh

Ánh sáng Hồ Chí Minh soi đường cho chúng ta đi

Chủ tịch Hồ Chí Minh phát biểu tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ nhất Hội Phổ biến khoa học và kỹ thuật Việt Nam ngày 18/5/1963. (Ảnh tư liệu)

Sự giao thoa ấy không đơn thuần mang ý nghĩa thời điểm lịch sử, mà còn gợi mở chiều sâu tư tưởng của Người về vai trò của khoa học công nghệ trong hành trình kiến thiết quốc gia. Ngay từ những năm đầu xây dựng chính quyền cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: Muốn đất nước phát triển, muốn nâng cao đời sống nhân dân thì phải coi trọng khoa học kỹ thuật, phải học hỏi tri thức tiến bộ của nhân loại.

Tư tưởng vượt thời đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò của khoa học công nghệ

Năm 1963, khi dự Đại hội lần thứ nhất của Hội Phổ biến khoa học và kỹ thuật Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh nhiệm vụ đưa khoa học kỹ thuật vào sản xuất và đời sống, coi đây là điều kiện quan trọng để xây dựng chủ nghĩa xã hội. Chính dấu mốc này đã trở thành cơ sở để ngày 18/5 được lựa chọn là Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam hiện nay.

Điều đáng chú ý là trong bối cảnh đất nước còn vô cùng khó khăn, chiến tranh kéo dài, nền kinh tế nghèo nàn và lạc hậu, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn nhìn thấy sức mạnh của tri thức và công nghệ như một động lực chiến lược cho tương lai dân tộc. Tư duy ấy cho thấy tầm nhìn vượt thời đại của Người.

Không xem khoa học là lĩnh vực xa rời quần chúng, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh khoa học phải gắn với thực tiễn, phục vụ nhân dân, phục vụ sản xuất và đời sống. Người nhiều lần phê phán bệnh hình thức, nghiên cứu lý thuyết suông mà không giải quyết được vấn đề của xã hội. Đây cũng chính là tinh thần cốt lõi của đổi mới sáng tạo hiện đại: Lấy thực tiễn làm trung tâm, lấy hiệu quả phục vụ con người làm thước đo giá trị.

Thủ tướng Lê Minh Hưng dự Lễ chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam Sáng 18/5, tại Hà Nội, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dự Lễ chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng ...

Một điểm đặc biệt sâu sắc trong tư tưởng Hồ Chí Minh là quan điểm “trọng dụng nhân tài”. Người luôn dành sự quan tâm lớn đối với đội ngũ trí thức, kỹ sư, nhà khoa học; coi họ là lực lượng quan trọng của quốc gia. Trong hoàn cảnh đất nước còn nhiều thiếu thốn, Người vẫn chủ trương tạo điều kiện để trí thức phát huy năng lực, đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Không chỉ đề cao tri thức, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn là tấm gương lớn về tinh thần tự học và tiếp thu cái mới. Trong suốt hành trình hoạt động cách mạng, Người luôn chủ động tìm hiểu những thành tựu tiến bộ của nhân loại, từ tư duy quản trị xã hội đến khoa học kỹ thuật, để vận dụng phù hợp với điều kiện Việt Nam. Đó cũng là bài học lớn cho hôm nay trong bối cảnh công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo đang thay đổi sâu sắc đời sống toàn cầu.

Chủ tịch Hồ Chí Minh với đại biểu trí thức dự Hội nghị Chính trị đặc biệt tháng 3/1964. (Ảnh tư liệu)

Khoa học công nghệ trở thành động lực phát triển quốc gia trong kỷ nguyên số

Nhìn lại hiện tại, có thể thấy tư tưởng ấy vẫn đang được Đảng và Nhà nước kế thừa mạnh mẽ trong chiến lược phát triển đất nước thời kỳ mới. Đặc biệt, bước vào kỷ nguyên chuyển đổi số và cạnh tranh công nghệ toàn cầu, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo không còn là lĩnh vực hỗ trợ, mà đã trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia.

Tinh thần đó được thể hiện rõ trong nhiều chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước thời gian gần đây. Nổi bật là Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành ngày 22/12/2024 về “đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”. Nghị quyết xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là “điều kiện tiên quyết” và “thời cơ tốt nhất” để Việt Nam phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.

Khơi thông các nguồn lực trong toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia

Đây được xem là một trong những nghị quyết mang tính chiến lược đặc biệt quan trọng, thể hiện quyết tâm chính trị rất lớn của Đảng trong việc đưa khoa học công nghệ trở thành động lực tăng trưởng chủ yếu của nền kinh tế. Nghị quyết không chỉ đặt mục tiêu phát triển công nghệ, mà còn nhấn mạnh yêu cầu làm chủ công nghệ chiến lược, thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia, phát triển doanh nghiệp công nghệ số và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Thời gian qua, Chính phủ đã liên tục ban hành nhiều chương trình, đề án và cơ chế thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế số và xã hội số. Các bộ, ngành trung ương cũng đồng loạt vào cuộc, tập trung hoàn thiện cơ chế hỗ trợ đổi mới sáng tạo, phát triển hạ tầng số, đào tạo nhân lực công nghệ cao, hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ và thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trên nhiều lĩnh vực. Cùng với đó, các địa phương đẩy mạnh xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, phát triển kinh tế số, trí tuệ nhân tạo và công nghệ bán dẫn, lấy hiệu quả thực chất và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo.

Tổng Bí thư Tô Lâm và các đại biểu tham quan gian hàng trưng bày tại Hội nghị toàn quốc về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Quốc hội cũng đã ban hành nhiều cơ chế thí điểm nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, đặc biệt là các chính sách liên quan đến tài chính, đầu tư, sở hữu trí tuệ và thử nghiệm công nghệ mới. Điều này cho thấy sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị trong mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển dựa trên tri thức và công nghệ.

Đáng chú ý, trong nhiều diễn đàn gần đây, lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Chính phủ đều nhấn mạnh khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ là “mũi nhọn đột phá”, là “động lực tăng trưởng mới” của Việt Nam trong giai đoạn tới. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, nếu không làm chủ công nghệ và nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo, nguy cơ tụt hậu sẽ ngày càng lớn.

Dù vậy, thực tế cũng cho thấy Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức như năng suất lao động chưa cao, liên kết giữa viện nghiên cứu - trường đại học - doanh nghiệp còn hạn chế, thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, hay tình trạng nhiều công trình nghiên cứu chưa đi được vào thực tiễn.

Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh gửi Thư chúc mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam Thay mặt Đảng ủy, lãnh đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Bộ VHTTDL), Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ ...

Chính vì vậy, việc học tập tư tưởng Hồ Chí Minh về khoa học công nghệ hôm nay là phải biến tinh thần ấy thành hành động cụ thể: Xây dựng môi trường khuyến khích sáng tạo thực chất; Mạnh dạn trao cơ hội cho người trẻ và doanh nghiệp công nghệ; Bảo vệ những ý tưởng đột phá; Thúc đẩy nghiên cứu ứng dụng; Hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo trong toàn xã hội.

Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 18/5 vì thế không chỉ là dịp tôn vinh những thành tựu khoa học, mà còn là lời nhắc nhở về khát vọng phát triển đất nước bằng tri thức và sáng tạo. Từ tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh đến các nghị quyết chiến lược của Đảng hôm nay có thể thấy một dòng chảy xuyên suốt: muốn đất nước hùng cường, không có con đường nào khác ngoài phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và con người tri thức.

Trong hành trình xây dựng Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc và tự cường trong kỷ nguyên số, ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh về khoa học công nghệ vẫn tiếp tục là kim chỉ nam soi đường cho hiện tại và tương lai.