Chuyển đổi số trong nông nghiệp: Cơ hội bứt phá cho hợp tác xã Việt Nam

Ngày 29/10, tại Hà Nội, Liên minh HTX Việt Nam với sự điều phối thực hiện bởi Tạp chí Kinh Doanh đã tổ chức Diễn đàn “Chuyển đổi số trong nông nghiệp: Nắm bắt cơ hội, thích ứng tương lai”.

Sự kiện nhằm tìm giải pháp thúc đẩy chuyển đổi số trong nông nghiệp, hỗ trợ HTX nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường và vươn xa trong chuỗi giá trị nông sản toàn cầu.

Bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam phát biểu tại diễn đàn.

Trong những năm tới đây, chuyển đổi số trong ngành nông nghiệp Việt Nam sẽ tiếp tục là hướng đi tất yếu để thúc đẩy phát triển nông nghiệp hàng hóa tập trung và hiện đại hóa, tối ưu hóa năng suất, giảm chi phí sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đặc biệt là giúp giải quyết các bài toán khó như biến đổi khí hậu, cạnh tranh quốc tế và áp lực gia tăng năng suất, cải thiện đời sống của người nông dân, gia tăng doanh thu cho hợp tác xã nông nghiệp và doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, cho biết thách thức của các HTX nông nghiệp trong chuyển đổi số đang nằm ở 5 nhóm chính: Tài chính, hạ tầng công nghệ, thiếu hụt nhân lực, chiến lược phát triển và tiếp cận chính sách.

Một cuộc khảo sát gần đây của Liên minh HTX Việt Nam cho thấy mức độ chuyển đổi số của HTX cả nước mới chỉ đạt 32%. Trong số gần 35.000 HTX thì chỉ có 13,6% HTX đã hoàn tất chuyển đổi số, 50% đang triển khai và 36,4% chưa thực hiện.

Bên cạnh đó, tâm lý e ngại thay đổi cũng là một trở ngại cho việc chuyển đổi số của các HTX nông nghiệp. Nhiều nông dân, thành viên HTX còn quen với phương pháp canh tác truyền thống và e ngại áp dụng công nghệ mới, cũng như thiếu niềm tin vào hiệu quả của công nghệ số.

Tại diễn đàn, các chuyên gia cho rằng chuyển đổi số không đồng nghĩa áp dụng ngay AI hay Big Data. Điều quan trọng là ứng dụng công nghệ phù hợp vào các khâu cốt lõi: quản trị, sản xuất và kết nối thị trường.

Liên minh HTX Việt Nam đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm giai đoạn 2026–2030. Thứ nhất cần tăng cường truyền thông, đào tạo các HTX nông nghiệp nâng cao nhận thức về chuyển đổi số. Cụ thể là tổ chức các chương trình tập huấn, hội thảo về chuyển đổi số trong nông nghiệp, chia sẻ các mô hình chuyển đổi số thành công. Đặc biệt là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đào tạo kỹ năng sử dụng công nghệ số cho nông dân, thu hút nhân tài công nghệ thông tin về làm việc cho các HTX trong lĩnh vực nông nghiệp.

Thứ hai là các HTX nông nghiệp cần được hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn dài hạn, đơn giản hóa thủ tục vay nhằm nâng cấp thiết bị công nghệ thông tin, số hóa dữ liệu, phần mềm quản lý phù hợp.

Thứ ba là Liên minh HTX Việt Nam phải đóng vai trò trung tâm điều phối hệ sinh thái HTX số. Nhất là thông qua việc xây dựng, phát triển và quản lý các nền tảng số, thúc đẩy số hóa quy trình hoạt động của các HTX nông nghiệp, kết nối, đào tạo và hỗ trợ HTX ứng dụng công nghệ, từ đó tạo ra một môi trường HTX số đồng bộ, hiệu quả và bền vững.

Toàn cảnh diễn đàn.

Thứ tư là Chính phủ cần ban hành Chương trình hỗ trợ chuyển đổi số khu vực kinh tế tập thể, HTX giai đoạn 2026 - 2030 với nguồn ngân sách ổn định. Đặc biệt là cần huy động nguồn lực xã hội, trong đó ngân sách nhà nước ưu tiên hỗ trợ các chương trình, đề án, nhiệm vụ về nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp bền vững thích ứng biến đổi khí hậu để chuyển đổi số phát huy vai trò trong sản xuất, nhất là trong hoạt động HTX nông nghiệp.

Bên cạnh đó là cần đẩy mạnh hỗ trợ số hóa và chuyển đổi xanh cho HTX nông nghiệp thông qua các mô hình liên kết đầu tư tập trung, tránh tình trạng đầu tư nhỏ lẻ, manh mún và dàn trải. Bởi vì hiện nay, nhiều HTX nông nghiệp vẫn đang “bơi giữa dòng chảy lớn” mà chưa thể vươn ra “biển lớn” do thiếu hụt nguồn lực cần thiết cho quá trình chuyển đổi số. Đáng lưu ý, phần lớn các chương trình đầu tư hiện nay chỉ tập trung vào doanh nghiệp tư nhân và các lĩnh vực khác, trong khi các HTX nông nghiệp gần như bị đứng ngoài cuộc, chưa được thụ hưởng các chính sách hỗ trợ tương xứng.

Thứ tư là cần tăng cường liên kết giữa HTX nông nghiệp với doanh nghiệp, tổ chức khoa học - công nghệ nhằm thúc đẩy nghiên cứu và ứng dụng chuyển đổi số vào thực tiễn sản xuất kinh doanh theo chuỗi giá trị toàn cầu.

Ngoài ra, để gia tăng chuyển đổi số trong ngành nông nghiệp Việt Nam đòi hỏi cần đầu tư phát triển hạ tầng công nghệ thông tin. Cụ thể là nâng cấp đường truyền internet ở khu vực nông thôn, xây dựng các trung tâm dữ liệu nông nghiệp. Không những vậy, cần tăng cường hỗ trợ tài chính, như cung cấp các gói tín dụng ưu đãi cho nông dân và doanh nghiệp nông nghiệp, khuyến khích đầu tư từ khu vực tư nhân vào nông nghiệp công nghệ cao.

Bên cạnh đó cần khuyến khích và hỗ trợ phát triển các mô hình nông nghiệp thông minh, các mô hình ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất, xây dựng các chuỗi giá trị nông sản thông minh, từ sản xuất đến tiêu thụ.