Làm thế nào để truyền thông tạo đột phá cho khoa học công nghệ Việt Nam

Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành ngày 22/12/2024 đặt mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam dẫn đầu Đông Nam Á với kinh tế số chiếm 30% GDP. Đến năm 2045, nước ta có 10 doanh nghiệp công nghệ tầm cỡ thế giới và kinh tế số đạt 50% GDP.

PGS. TS Phạm Ngọc Linh - Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phát biểu khai mạc Hội thảo

Sáng 10/12, tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) tổ chức Hội thảo chuyên đề "Truyền thông nâng cao nhận thức, tạo chuyển động xã hội nhằm thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW". Tại Hội thảo, nhiều chuyên gia, nhà khoa học và lãnh đạo các cơ quan báo chí đã đưa ra những phân tích sâu sắc về vai trò then chốt của truyền thông trong việc đưa Nghị quyết 57-NQ/TW đi vào cuộc sống, đồng thời đề xuất các giải pháp cụ thể để tạo đột phá cho khoa học công nghệ Việt Nam.

ThS. Nguyễn Hữu Giới, Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam cho rằng Nghị quyết 57-NQ/TW như “khoán 10” cho khoa học công nghệ, khi lần đầu tiên Tổng Bí thư làm Trưởng ban Chỉ đạo một Nghị quyết về lĩnh vực này.

Theo PGS.TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện tài nguyên, môi trường và Phát triển cộng đồng: “Một Nghị quyết mạnh chỉ có hiệu lực khi được xã hội thấu hiểu, đồng thuận và tham gia”. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy 70% chính sách khoa học công nghệ chỉ phát huy đầy đủ khi có truyền thông mạnh mẽ, nhất quán và chủ động.

Thách thức từ khoảng cách nhận thức

Báo cáo khảo sát của Bộ Khoa học và Công nghệ năm 2024 cho thấy chỉ 48% người dân cho rằng khoa học công nghệ có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống hằng ngày. Con số này thấp hơn nhiều so với Hàn Quốc 82%, Nhật Bản 79% và EU 76%. Doanh nghiệp Việt Nam đầu tư cho nghiên cứu phát triển mới khoảng 0,35% doanh thu, trong khi mức trung bình của OECD là 2,4%. Các tập đoàn công nghệ dẫn đầu thế giới dành 10-15% cho nghiên cứu phát triển.

TS. Lê Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam chia sẻ tại Hội thảo

TS. Lê Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam nhận định vai trò truyền thông chính sách nằm ở chỗ biến những văn bản, quy định mang tính hành chính thành ngôn từ đời thường mà mọi người dễ hiểu. Theo ông, khi các cơ quan truyền thông làm tốt công việc này, người dân sẽ nắm rõ chính sách đó hướng đến đối tượng nào, giúp giải quyết khó khăn gì trong cuộc sống, tạo ra cơ hội và lợi ích thực tế ra sao, đồng thời biết cần thực hiện những bước cụ thể nào để hưởng lợi từ chính sách đó

Phát huy sức mạnh của Báo chí khoa học Việt Nam hiện nay

Hàn Quốc đầu tư hơn 120 triệu USD mỗi năm cho truyền thông khoa học công nghệ thông qua Science Museum Network, K-Science TV và chiến dịch khoa học trong trường học, doanh nghiệp. Kết quả là 80% người dân Hàn Quốc thường xuyên theo dõi thông tin khoa học công nghệ. Singapore thực hiện chương trình Research, Innovation and Enterprise đầu tư 25 tỷ SGD giai đoạn 2021-2025, trong đó một phần dành cho truyền thông và mỗi công trình nghiên cứu đều phải có kế hoạch truyền thông kèm theo.

PGS.TS Nguyễn Thành Lợi, Tổng Biên tập Báo Kinh tế và Đô thị chia sẻ những bài học từ thực tế triển khai chuyển đổi số tại cơ quan mình. PGS.TS Nguyễn Thành Lợi chỉ ra, muốn chuyển đổi số thành công, các cơ quan báo chí trước hết phải thay đổi tư duy từ cấp lãnh đạo, đồng thời đổi mới cả phong cách và kỹ năng làm báo của đội ngũ phóng viên, biên tập viên. Chính vì vậy, Báo Kinh tế và Đô thị thường xuyên tổ chức các khóa đào tạo để hướng dẫn cán bộ làm báo chí hiện đại trên nền tảng điện tử và thiết bị di động, bao gồm các kỹ năng quay dựng video, chụp ảnh chuyên nghiệp, thiết kế đồ họa thông tin, sản xuất tạp chí điện tử và chương trình phát thanh số.

PGS.TS Nguyễn Thành Lợi, Tổng Biên tập Báo Kinh tế và Đô thị chia sẻ tại Hội thảo

Báo còn hợp tác với các đối tác công nghệ để đào tạo kỹ năng tối ưu công cụ tìm kiếm, cung cấp xu hướng tìm kiếm hàng ngày và hướng dẫn lựa chọn từ khóa phù hợp giúp tin bài được các công cụ tìm kiếm như Google nhận diện và xếp hạng cao. Kết quả của những nỗ lực này khá ấn tượng khi kênh thông tin của Báo trên nền tảng Zalo hiện đạt hàng triệu lượt tương tác từ bạn đọc. Đặc biệt vào ngày 25 tháng 10 năm 2023, Báo đã chính thức ra mắt ứng dụng nền tảng sáng tạo video số có tích hợp công nghệ trí tuệ nhân tạo trên Youtube, nhờ đó mở rộng thêm nhiều kênh để tương tác trực tiếp với bạn đọc.

Về mặt công nghệ, mô hình tòa soạn thông minh của Báo được xây dựng với hệ thống quản trị tích hợp nhiều thành phần quan trọng, từ tòa soạn hội tụ đa phương tiện, hệ thống quản lý nguồn nhân lực, phòng họp thông minh cho đến quản lý văn bản điện tử. Đáng chú ý hơn là phân hệ ứng dụng các công nghệ trí tuệ nhân tạo tiên tiến, bao gồm trợ lý ảo có khả năng tạo lập nội dung và trả lời tự động cho bạn đọc, hệ thống giám sát và phân tích dữ liệu trên các nền tảng mạng xã hội để nắm bắt phản ứng của công chúng, công nghệ chuyển đổi văn bản thành giọng nói để phát thanh tin tức tự động, công nghệ chuyển đổi giọng nói thành văn bản phục vụ ghi chép và biên tập, hệ thống nhận diện khuôn mặt để quản lý ra vào, cùng với công nghệ nhận dạng ký tự quang học giúp số hóa nhanh các tài liệu giấy.

Để vận hành hiệu quả, bộ phận kỹ thuật của Báo có nhiệm vụ thường xuyên báo cáo và thống kê chi tiết các chỉ số quan trọng như phân bố độ tuổi, giới tính, vị trí địa lý của bạn đọc cũng như hiệu quả của từng chuyên mục, nhờ đó Tổng Biên tập có cơ sở để điều chỉnh nội dung sao cho phù hợp với từng nhóm đối tượng. Đồng thời, Ban Biên tập cũng xây dựng cơ chế phân công, phân nhiệm rõ ràng cho từng thành viên, thiết lập hệ thống chấm điểm và tính nhuận bút cho các bài viết trên báo điện tử dựa trên nhiều tiêu chí như chất lượng nội dung, hiệu quả tác động xã hội và số lượt xem của bài viết. Trong toàn bộ quá trình chuyển đổi số này, dữ liệu được xem là yếu tố có vai trò vô cùng quan trọng, vừa là tài sản vô hình giá trị, vừa là nguồn tài nguyên chiến lược và cũng chính là điều kiện tiên quyết không thể thiếu để thực hiện thành công chuyển đổi số tại các cơ quan báo chí.

Ba trụ cột truyền thông

Nhà báo Ngô Đức Hành, đại diện Tạp chí Cầu đường Việt Nam đề xuất Liên hiệp Hội Việt Nam cần có một chiến lược truyền thông tổng thể với ba hướng triển khai đồng thời và bổ trợ lẫn nhau. Hướng đầu tiên là truyền thông đại chúng, trong đó cần phát huy tối đa sức mạnh của toàn bộ hệ thống báo chí thuộc Liên hiệp Hội Việt Nam thông qua việc xây dựng các Đề án, chương trình hành động cụ thể, kế hoạch ngắn hạn theo quý hoặc theo năm cũng như định hướng dài hạn trên năm năm để đảm bảo tính liên tục và hiệu quả lâu dài.

Đặc biệt, ông Hành nhấn mạnh cần xây dựng nội dung truyền thông theo hình thức "Hỏi - Đáp" về Nghị quyết 57-NQ/TW, trong đó thiết lập một "ngân hàng câu hỏi" tập hợp những thắc mắc phổ biến nhất, những nội dung thiết yếu nhất mà các tổ chức, hội viên và công chúng quan tâm, từ đó có câu trả lời chuẩn xác và dễ hiểu cho từng vấn đề. Đồng thời, ông cũng đề nghị mỗi cơ quan báo chí, tạp chí trong hệ thống nên dành riêng một chuyên mục cố định chuyên sâu về truyền thông và giải đáp các vấn đề liên quan đến Nghị quyết 57-NQ/TW, giúp bạn đọc có thể theo dõi thường xuyên và nắm bắt đầy đủ thông tin.

Hướng thứ hai là truyền thông nội bộ, trong đó Liên hiệp Hội Việt Nam cùng với các Hội thành viên và 34 Liên hiệp Hội tỉnh, thành phố trên cả nước cần xây dựng Chương trình hành động cụ thể với nội dung phối hợp chặt chẽ trong công tác truyền thông để tạo sự đồng bộ từ Trung ương đến địa phương. Để thực hiện điều này, Ban Phổ biến kiến thức, Liên hiệp Hội Việt Nam cần chủ động đóng vai trò đầu tàu trong việc xây dựng các nội dung truyền thông chất lượng, sau đó cung cấp cho các cơ quan báo chí, đồng thời phân phối đến các Trang thông tin điện tử của các Hội thành viên và Liên hiệp Hội địa phương để họ có nguồn tài liệu sẵn sàng đăng tải và chia sẻ.

Bên cạnh đó, Ban Phổ biến kiến thức, Liên hiệp Hội Việt Nam cũng cần có kế hoạch cải tiến toàn diện giao diện của Cổng Thông tin Liên hiệp Hội, tích hợp các yếu tố đa phương tiện như video, hình ảnh, đồ họa tương tác để nội dung sinh động và hấp dẫn hơn, đồng thời kết nối liền mạch với các nền tảng mạng xã hội như Facebook nhằm mở rộng phạm vi tiếp cận và nâng cao hiệu quả truyền thông đến đông đảo công chúng. Đặc biệt, Liên hiệp Hội Việt Nam cần đầu tư phát triển một phần mềm ứng dụng di động riêng có thể chạy trên các thiết bị như điện thoại thông minh, máy tính bảng và máy tính cá nhân, từ đó giúp số hóa nhanh chóng toàn bộ nội dung truyền thông và làm cho việc tiếp cận thông tin về Nghị quyết 57-NQ/TW trở nên dễ dàng, thuận tiện hơn đối với hội viên và công chúng.

Hướng thứ ba là truyền thông xã hội, trong đó cần phát huy tối đa sức mạnh của các nền tảng mạng xã hội hiện đại để tạo không gian giao tiếp hai chiều, chia sẻ thông tin nhanh chóng và xây dựng cộng đồng người quan tâm, tìm hiểu sâu về Nghị quyết 57-NQ/TW. Cụ thể, Liên hiệp Hội Việt Nam nên thiết lập trang Fanpage chính thức trên nền tảng Facebook với đội ngũ quản trị chuyên trang, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan báo, tạp chí điện tử hàng đầu có chuyên mục Khoa học - Công nghệ uy tín, qua đó tạo ra một "hệ sinh thái" truyền thông liên kết chặt chẽ như chuỗi giá trị, trong đó mỗi mắt xích đều phát huy vai trò riêng nhưng cùng hướng đến mục tiêu chung là tạo ra sức mạnh tổng hợp, lan tỏa mạnh mẽ thông điệp về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đến mọi tầng lớp trong xã hội.

Phát triển sản phẩm báo chí số đột phá

Các sản phẩm báo chí số đóng vai trò là kênh thông tin then chốt giúp kết nối các cơ quan báo chí với hàng triệu bạn đọc trên khắp cả nước, do đó các cơ quan báo chí cần chủ động thiết kế và sáng tạo ra những mô hình sản phẩm thông tin hoàn toàn mới trên nhiều nền tảng công nghệ khác nhau nhằm tăng cường độ tương tác hai chiều với độc giả, đồng thời giúp phân phối nội dung thông tin đến tay người đọc một cách nhanh chóng hơn, bao quát rộng khắp hơn và chính xác hơn theo đúng nhu cầu thực tế của từng nhóm đối tượng. Việc phát triển các sản phẩm báo chí số chất lượng cao không chỉ dừng lại ở việc số hóa nội dung mà còn phải tập trung vào việc đổi mới căn bản trải nghiệm của độc giả thông qua giao diện thân thiện, tốc độ tải nhanh, tính năng cá nhân hóa, từ đó xây dựng các gói sản phẩm và dịch vụ được thiết kế riêng biệt phù hợp với từng nhóm đối tượng độc giả như giới trẻ, doanh nhân, trí thức hay người cao tuổi.

Sau quy hoạch báo chí: Gần 18.000 người bị tác động, đặt ra yêu cầu mới về mô hình phát triển

Để đạt được mục tiêu này, các cơ quan báo chí trong Hệ thống Liên hiệp Hội cần ứng dụng mạnh các phương pháp làm báo dựa trên công nghệ hiện đại, đặc biệt là việc tự động hóa nhiều khâu trong quy trình sản xuất tin bài nhằm giải phóng nguồn lực con người cho những công việc sáng tạo có giá trị cao hơn, đồng thời thúc đẩy quá trình sản xuất nội dung đạt chất lượng ngày càng tốt hơn với tốc độ nhanh hơn. Ngoài ra, các cơ quan báo chí cũng cần xây dựng và phát triển các sản phẩm số chuyên biệt phục vụ công tác điều hành và quản lý nội bộ, áp dụng cho nhiều lĩnh vực như quản lý quảng cáo, theo dõi phát hành, tổ chức nhân sự, vận hành văn phòng và quản trị tài chính, giúp toàn bộ hoạt động của cơ quan báo chí trở nên minh bạch, hiệu quả và dễ kiểm soát hơn.

Quang cảnh Hội thảo "Truyền thông nâng cao nhận thức, tạo chuyển động xã hội nhằm thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW"

Trong thời đại công nghệ số hiện nay, các cơ quan báo chí cần chủ động xây dựng hệ thống kênh truyền thông đa nền tảng trên các mạng xã hội và nền tảng công nghệ phổ biến như Facebook với lượng người dùng khổng lồ, Youtube là nền tảng video lớn nhất thế giới, Zalo là ứng dụng nhắn tin hàng đầu Việt Nam, TikTok thu hút giới trẻ với video ngắn và Twitter phục vụ nhu cầu cập nhật tin tức tức thời. Đồng thời, các cơ quan báo chí cần tập trung xây dựng cơ sở dữ liệu nội dung độc quyền có giá trị cao, từ đó tiến tới triển khai hệ thống đọc báo thu phí một cách chuyên nghiệp trên các nội dung cao cấp này, trong đó mô hình thu phí được thiết kế theo hình thức bạn đọc thuê bao linh hoạt với nhiều gói dịch vụ khác nhau về thời hạn và phạm vi nội dung, nhờ vậy mỗi khách hàng có thể lựa chọn gói phù hợp với nhu cầu tiếp nhận thông tin và khả năng chi trả của mình.

Bên cạnh nguồn thu từ phí bạn đọc, các cơ quan báo chí cũng cần chú trọng xây dựng hệ thống tiếp thị số trên các nền tảng video trực tuyến, bởi đây chính là nền tảng có tiềm năng mang lại nguồn doanh thu lớn thông qua nhiều kênh như hiển thị quảng cáo trước và trong video, giới thiệu sản phẩm dưới dạng nội dung tài trợ, cũng như kết nối với hoạt động thương mại điện tử để bán hàng trực tiếp. Để tối đa hóa hiệu quả kinh doanh, các cơ quan báo chí cần đa dạng hóa mô hình quảng cáo số trên nhiều loại hình khác nhau như quảng cáo hiển thị banner trên trang web, quảng cáo trong các ứng dụng di động, quảng cáo xen giữa nội dung trên các nền tảng video trực tuyến, đồng thời tích cực hợp tác với các đối tác công nghệ uy tín để phân phối rộng rãi nội dung bài viết của mình đến các nền tảng của bên thứ ba, nhờ đó mở rộng phạm vi tiếp cận và gia tăng cơ hội thu hút quảng cáo từ nhiều nguồn khác nhau.

Vạch rõ lộ trình thực hiện

Để hiện thực hóa vai trò truyền thông trong việc nâng cao nhận thức và tạo chuyển động xã hội cho Nghị quyết 57-NQ/TW, các cơ quan báo chí trong hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam cần xây dựng lộ trình cụ thể với mục tiêu ngắn hạn là thiết lập các chuyên mục cố định, ngân hàng câu hỏi - đáp và kênh truyền thông trên các nền tảng số, đồng thời hình thành chiến lược dài hạn từ ba đến năm năm nhằm xây dựng hệ sinh thái truyền thông liên kết chặt chẽ giữa các cơ quan báo chí, tổ chức khoa học và cộng đồng mạng xã hội để tạo dòng chảy thông tin liên tục về khoa học công nghệ đến công chúng.

Cần định danh rõ vai trò tạp chí khoa học

Chiến lược Chuyển đổi số báo chí được Chính phủ phê duyệt ngày 6 tháng 4 năm 2023 đặt mục tiêu đến năm 2025 có 100% cơ quan báo chí đưa nội dung lên các nền tảng số trong nước, đến năm 2030 có 90% cơ quan báo chí sử dụng nền tảng phân tích, xử lý dữ liệu tập trung và ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tối ưu hóa hoạt động, đồng thời 100% cơ quan báo chí vận hành mô hình tòa soạn hội tụ và sản xuất nội dung theo xu hướng báo chí số tiên tiến trên thế giới.

Về nguồn nhân lực, các cơ quan báo chí cần tăng cường đào tạo kỹ năng truyền thông khoa học cho đội ngũ phóng viên, biên tập viên, đồng thời mạnh dạn tuyển dụng nhân sự trẻ vừa am hiểu báo chí vừa có kiến thức về công nghệ để có thể chuyển tải những kiến thức khoa học phức tạp thành nội dung dễ hiểu, gần gũi với đời sống người dân. Nghị quyết 57-NQ/TW đặt ra yêu cầu chuyển dịch mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, do đó truyền thông phải đi trước về nhận thức, đồng hành trong triển khai, tạo áp lực tích cực trong giám sát và tạo cảm hứng sáng tạo cho toàn xã hội, bởi một nền khoa học công nghệ mạnh chỉ có thể hình thành khi xã hội tin vào khoa học, hiểu khoa học và tham gia vào khoa học.

Tăng cường truyền thông chính sách thông qua hợp tác sớm với Báo chí Ngày 2 tháng 11, Ban Tuyên giáo Thành ủy TPHCM, Sở Thông tin - Truyền thông và Hội Nhà báo TPHCM đã tổ chức buổi ...

Nâng cao năng lực truyền thông chính sách, pháp luật về thực hành kinh doanh có trách nhiệm Ngày 13/11, tại Hà Nội, Bộ TT&TT đã tổ chức Hội nghị tập huấn “Nâng cao năng lực truyền thông chính sách, pháp luật về ...

Nghề báo: Mở đường cho tri thức, sự thật và tiến bộ Nhân Kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam, Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng đã có những chia sẻ về ...