Vì sao chiến dịch áp thuế mới của Trump lần này khác hẳn trước?

Chính quyền Trump đã công bố áp thuế mới đối với 60 đối tác thương mại, làm bùng phát trở lại căng thẳng thương mại toàn cầu.

Vì sao lần áp thuế này khác?

Sau gần nửa năm xung đột giữa Mỹ và Iran, Tổng thống Donald Trump một lần nữa đưa thương mại trở thành công cụ gây sức ép. Tuy nhiên, chiến dịch áp thuế vừa được công bố mang nhiều điểm khác so với các đợt trước.

Từ ngày có hiệu lực, Mỹ áp thuế từ 10% đến 12,5% đối với khoảng 60 đối tác thương mại, gồm Liên minh châu Âu, Trung Quốc, Canada, Anh cùng nhiều nền kinh tế khác. Mức thuế này thay thế mức thuế tạm thời 10% hết hiệu lực trước đó và được cho là ảnh hưởng tới gần như toàn bộ hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ và điểm khác biệt đầu tiên nằm ở phản ứng của thị trường.

Nếu các biện pháp thuế quan công bố hồi tháng 4/2025 từng khiến chứng khoán toàn cầu lao dốc chỉ trong vài giờ, thì lần này thị trường khá bình tĩnh. Phần lớn nhà đầu tư đã dự báo trước động thái của Nhà Trắng sau khi các mức thuế tạm thời hết hiệu lực. Tuy nhiên, sự bình lặng ban đầu không đồng nghĩa rủi ro đã giảm.

Theo nhiều chuyên gia, lần áp thuế này diễn ra trong bối cảnh kinh tế thế giới đang chịu sức ép lớn hơn nhiều so với năm ngoái.

Chiến sự Mỹ và Iran khiến giá dầu quay trở lại trên mốc 100 USD/thùng, chi phí vận tải tăng, chuỗi cung ứng tiếp tục đối mặt nguy cơ gián đoạn. Khi các yếu tố này kết hợp với thuế nhập khẩu mới, áp lực lạm phát có thể xuất hiện trở lại tại nhiều nền kinh tế.

Emma Moriarty, nhà quản lý danh mục đầu tư tại CG Asset Management, nhận định việc Nhà Trắng vẫn tiếp tục áp thuế ngay trong giai đoạn thị trường năng lượng biến động cho thấy Washington chấp nhận đánh đổi tăng trưởng để theo đuổi mục tiêu thương mại.

Theo bà, điều này buộc giới đầu tư phải chuẩn bị cho kịch bản tăng trưởng thấp đi kèm lạm phát cao.

Cơ sở pháp lý đã thay đổi

Một điểm đáng chú ý khác là cách chính quyền Trump xây dựng nền tảng pháp lý cho chính sách mới.

Sau khi Tòa án Tối cao Mỹ từng kết luận một số mức thuế trước đây không phù hợp cơ sở pháp lý, Nhà Trắng chuyển sang sử dụng Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974.

Washington lập luận rằng nhiều quốc gia liên quan tới các hành vi bị Mỹ cáo buộc là cưỡng bức lao động, từ đó tạo căn cứ áp dụng mức thuế mới.

Lầu Năm Góc điều chỉnh số liệu thương vong chiến tranh Iran, do sự cố dữ liệu

Theo Alan Siow, đồng Giám đốc bộ phận nợ doanh nghiệp thị trường mới nổi của Ninety One Asset Management, việc chuyển sang Điều 301 cho thấy Nhà Trắng đã thích ứng với các rào cản pháp lý và xây dựng cơ chế khó bị đảo ngược hơn.

Đây cũng là lý do khiến nhiều nhà đầu tư cho rằng các mức thuế mới sẽ tồn tại lâu hơn các vòng áp thuế trước.

Theo Giáo sư Martin Jacob của Trường Kinh doanh IESE (Tây Ban Nha), việc Mỹ tái áp thuế khi các biện pháp tạm thời hết hiệu lực cho thấy Nhà Trắng muốn biến thuế nhập khẩu thành một phần ổn định trong chính sách kinh tế.

Nếu nhận định này trở thành hiện thực, doanh nghiệp toàn cầu sẽ phải điều chỉnh chuỗi cung ứng, chiến lược đầu tư và kế hoạch sản xuất trong nhiều năm thay vì chỉ chờ các vòng đàm phán thương mại.

Matthew Ryan, Trưởng bộ phận chiến lược thị trường tại Ebury, cho rằng trước đây thị trường vẫn kỳ vọng các mức thuế sẽ được gỡ bỏ sau các cuộc thương lượng.

Hiện nay, khả năng đó đã giảm đáng kể khi chính quyền Mỹ xây dựng nền tảng pháp lý mới.

Theo ông, thị trường có thể phải định giá thuế quan như một yếu tố mang tính cấu trúc, ảnh hưởng lâu dài tới tăng trưởng toàn cầu.

Góc nhìn

Đối với ngành công nghệ, thuế nhập khẩu mới có thể làm tăng chi phí linh kiện điện tử, máy móc và thiết bị sản xuất.

Các tập đoàn đang phụ thuộc vào chuỗi cung ứng toàn cầu có thể phải tiếp tục dịch chuyển sản xuất sang các quốc gia ít chịu tác động của thuế hơn hoặc đẩy nhanh chiến lược đa dạng hóa nguồn cung.

Trong khi đó, chi phí logistics, giá năng lượng và lãi suất có nguy cơ cùng tăng sẽ tạo thêm áp lực đối với các doanh nghiệp đang đầu tư mạnh vào trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và trung tâm dữ liệu.

Đây cũng là nhóm ngành vốn cần lượng vốn rất lớn trong nhiều năm liên tiếp.

Một biến số khác được thị trường theo dõi là cuộc họp sắp tới của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).

Giá dầu tăng cùng nguy cơ lạm phát từ thuế nhập khẩu khiến nhiều chuyên gia cho rằng Fed có thể phải duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt lâu hơn dự kiến.

Nếu lãi suất tiếp tục ở mức cao, chi phí vốn của doanh nghiệp sẽ gia tăng, trong khi triển vọng tăng trưởng kinh tế toàn cầu có thể tiếp tục chịu sức ép.

Điểm khác biệt lớn nhất của chiến dịch áp thuế lần này không nằm ở mức thuế 10% hay 12,5%, mà ở thông điệp chính sách.

Nếu các vòng áp thuế trước chủ yếu được xem là công cụ gây sức ép trong đàm phán thương mại, thì lần này nhiều chuyên gia nhận định Nhà Trắng đang từng bước biến thuế quan thành một trụ cột lâu dài trong chính sách kinh tế Mỹ.

Điều đó đồng nghĩa doanh nghiệp, nhà đầu tư và chuỗi cung ứng toàn cầu có thể phải thích nghi với một giai đoạn mới, trong đó chi phí thương mại quốc tế duy trì ở mức cao trong thời gian dài thay vì chỉ là biến động ngắn hạn.