Artemis II là sứ mệnh có người lái đầu tiên trong chương trình Artemis của NASA, đánh dấu bước trở lại của con người tới quỹ đạo Mặt Trăng sau hơn nửa thế kỷ kể từ các chuyến bay Apollo. Gần 57 năm sau kể từ Apollo 17 kể từ năm 1972, nhân loại chưa một lần quay lại. Đầu tháng 4 tới đây, NASA đang chuẩn bị kế hoạch phóng Artemis II, chuyến bay có người lái đầu tiên bay quanh Mặt Trăng sau hơn nửa thế kỷ.
Ngày 21/7/1969, Neil Armstrong bước xuống bề mặt Mặt Trăng, đánh dấu khoảnh khắc mang tính bước ngoặt của lịch sử nhân loại. Chỉ 66 năm sau chuyến bay đầu tiên của Wright brothers, con người đã đặt chân lên một thiên thể ngoài Trái Đất.
 |
| Phi hành gia Buzz Aldrin trên mặt trăng năm 1969. Ảnh: Neil Armstrong |
Tuy nhiên, theo nhận định của nhiều nhà khoa học, sứ mệnh của Artemis II khó có thể khơi dậy mức độ kinh ngạc toàn cầu như thời Apollo. Và điều đó phản ánh sự thay đổi trong cách nhân loại tiếp cận khám phá không gian, hơn là một sự hụt hơi.
Từ đỉnh cao cạnh tranh đến chiến lược dài hạn
Sứ mệnh Apollo 11 không chỉ là một thành tựu khoa học, mà còn là sản phẩm của bối cảnh chính trị đặc biệt. Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, không gian trở thành mặt trận cạnh tranh giữa hai siêu cường. Khi đó, việc chinh phục Mặt Trăng mang ý nghĩa vượt xa khoa học, đó là biểu tượng của sức mạnh, công nghệ và ý chí quốc gia.
Năm 1962, Tổng thống John F. Kennedy đã khẳng định mục tiêu đưa con người lên Mặt Trăng không phải vì dễ dàng, mà vì nó khó. Chính lời kêu gọi này đã biến một nhiệm vụ khoa học thành một chiến dịch mang tính huy động toàn xã hội. Kết quả là hàng trăm triệu người trên toàn thế giới theo dõi trực tiếp. Các phi hành gia trở thành biểu tượng toàn cầu, được chào đón như những người hùng.
 |
| Tàu vũ trụ Orion trong quá trình phóng lên quỹ đạo Mặt Trăng, để thực hiện sứ mệnh Artemis đưa Mặt Trăng lên vũ trụ này. Ảnh: NASA |
Trong khi đó, Artemis II lại mang một bản chất hoàn toàn khác. Đây chỉ là chuyến bay vòng quanh Mặt Trăng kéo dài khoảng 10 ngày, chưa có hoạt động hạ cánh. Về mặt kỹ thuật, nhiệm vụ này gần với Apollo 8 năm 1968 hơn là Apollo 11. Điều này đồng nghĩa là yếu tố "lần đầu tiên" thứ từng tạo nên cú sốc toàn cầu đã không còn nữa.
Một trong những khác biệt lớn nhất giữa Apollo và Artemis nằm ở cách câu chuyện được kể. Trong quá khứ, chương trình Apollo gắn liền với một tầm nhìn rõ ràng, mạnh mẽ và mang tính biểu tượng cao.
Ngày nay, các mục tiêu của chương trình Artemis, từ xây dựng căn cứ Mặt Trăng đến chuẩn bị cho hành trình tới Sao Hỏa mang tính dài hạn và phức tạp hơn, nhưng lại khó tạo ra một thông điệp đơn giản, có sức lan tỏa mạnh.
 |
| Tên lửa thuộc chương trình Artemis II được đặt trên bệ phóng. Ảnh: NASA |
Dưới thời Tổng thống Donald Trump, việc quay trở lại Mặt Trăng được thúc đẩy với các lập luận về vai trò lãnh đạo và tiềm năng kinh tế. Tuy nhiên, những thông điệp này mang tính chiến lược hơn là cảm hứng, và khó tạo ra sự đồng thuận cảm xúc như thời Kennedy.
Bên cạnh đó, các yếu tố biểu tượng như tính đa dạng của phi hành đoàn, với những gương mặt như Victor Glover hay Christina Koch đôi khi lại bị cuốn vào các tranh luận chính trị, làm giảm đi sự tập trung vào ý nghĩa khoa học và khám phá.
Dù bối cảnh thay đổi, Mặt Trăng vẫn giữ một vị trí đặc biệt trong văn hóa và nhận thức của con người. Từ hàng nghìn năm trước, nó đã xuất hiện trong thần thoại, thi ca và nghệ thuật. Các nghệ sĩ như họa sĩ nổi tiếng Salvador Dalí hay nhiếp ảnh gia, họa sĩ Man Ray đã tái hiện Mặt Trăng theo những cách đầy siêu thực.
Trong âm nhạc, hình ảnh này hiện diện từ nhà soạn nhạc Claude Debussy đến "Ông hoàng nhạc Rock and Roll" Elvis Presley như một biểu tượng của cảm xúc, ký ức và khát vọng. Nhà văn Jorge Luis Borges từng gọi Mặt Trăng là "tấm gương của con người" nơi phản chiếu những ước mơ và nỗi ám ảnh sâu xa nhất.
 |
| Mặt Trăng nguồn cảm hứng nghệ thuật và đối tượng nghiên cứu của khoa học |
Ở góc độ khoa học, hành trình khám phá Mặt Trăng cũng đầy bất ngờ. Nhà thiên văn học Galileo Galilei là người đầu tiên nhận ra bề mặt của nó không hề nhẵn mịn. Đến năm 1959, con người mới lần đầu nhìn thấy mặt khuất của Mặt Trăng qua các tàu thăm dò của Liên Xô.
Các mẫu đá từ Apollo sau đó cho thấy Mặt Trăng có thể hình thành từ một vụ va chạm khổng lồ giữa Trái Đất và một thiên thể giả định mang tên Theia, một giả thuyết làm thay đổi hoàn toàn hiểu biết về nguồn gốc của hệ hành tinh.
Tuy nhiên, trải nghiệm thực tế lại không hề lãng mạn. Buzz Aldrin mô tả nơi này là "sự hoang vắng tráng lệ", còn Michael Collins, người bay vòng quanh lại cảm nhận nó "gần như thù địch".
Sứ mệnh Artemis II sẽ đưa các phi hành gia gồm Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch và Jeremy Hansen thực hiện chuyến bay quanh Mặt Trăng.
 |
| Phi hành đoàn Artemis II từ trái qua phải gồm Jeremy Hansen, Victor Glover, Reid Wiseman và Christina Koch trong buồng lái mô phỏng tàu Orion tại Trung tâm Vũ trụ Johnson. Ảnh: NASA/James Blair |
Dù không mang tính đột phá như Apollo 11, nhiệm vụ này vẫn đóng vai trò then chốt. Nó kiểm chứng các công nghệ quan trọng như tàu Orion, hệ thống tên lửa SLS và khả năng vận hành của con người trong không gian sâu, những yếu tố cần thiết cho các bước tiến xa hơn, bao gồm việc xây dựng căn cứ lâu dài trên Mặt Trăng và hướng tới Sao Hỏa.
Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở mục tiêu nếu Apollo là một cuộc "chạy nước rút" mang tính biểu tượng, thì Artemis là một "cuộc marathon" đòi hỏi sự bền bỉ, hợp tác quốc tế và tầm nhìn dài hạn.
Có thể Artemis sẽ không khiến cả thế giới dõi theo từng khoảnh khắc như năm 1969. Không còn yếu tố bất ngờ tuyệt đối, không còn áp lực cạnh tranh sống còn, và cũng không còn một câu chuyện đủ đơn giản để truyền cảm hứng tức thì cho hàng trăm triệu người. Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc sứ mệnh này kém quan trọng.
 |
| Poster áp phích sứ mệnh Artemis II. Ảnh: NASA |
Ngược lại, nó cho thấy một bước chuyển của nhân loại từ việc chinh phục những cột mốc mang tính biểu tượng sang xây dựng sự hiện diện bền vững ngoài Trái Đất. Mặt Trăng không còn là đích đến cuối cùng, mà trở thành bàn đạp cho những hành trình xa hơn.
Và dù không còn gây cơn sốt toàn cầu, Mặt Trăng vẫn ở đó lặng lẽ, quen thuộc nhưng chưa bao giờ hết bí ẩn và tiếp tục thôi thúc con người nhìn lên và bước tiếp khám phá những điều bí ẩn xung quanh nó mà chưa được giải đáp.
